Polacy śpią krócej niż 30 lat temu, a wielu budzi się zmęczonych. Problemy ze snem częściej dotyczą kobiet, seniorów i osób o niższych dochodach. W rozmowie z Euronews lekarka wyjaśnia, jak brak snu wpływa na zdrowie i kiedy szukać pomocy.
Z najnowszego badania Centrum Badania Opinii Społecznej wynika, że dorośli Polacy śpią przeciętnie siedem godzin i cztery minuty w dni powszednie. W dni wolne czas ten wydłuża się do siedmiu godzin i 39 minut. W porównaniu z wynikami z 1996 roku oznacza to skrócenie snu odpowiednio o 12 i siedem minut. Choć różnica może wydawać się niewielka, pozostałe wyniki badania wskazują, że problem dotyczy również jakości nocnego odpoczynku.
REKLAMA
REKLAMA
Aż 67 proc. respondentów przyznaje, że zdarza im się odczuwać zmęczenie niezależnie od liczby przespanych godzin. Ponad sześciu na dziesięciu badanych doświadcza trudności z zasypianiem lub budzi się wcześniej, niż planowało. Z kolei 37 proc. ankietowanych skarży się na nocne wybudzenia. To o 10 punktów procentowych więcej niż trzy dekady temu.
Problemy ze snem nie dotyczą wszystkich grup społecznych w takim samym stopniu. Częściej zgłaszają je kobiety, seniorzy oraz osoby o niższych dochodach. Wpływ mogą mieć na to między innymi stres, stan zdrowia, warunki pracy i obowiązki rodzinne. U osób starszych znaczenie mają również zmiany zachodzące wraz z wiekiem, które mogą wpływać na długość i przebieg snu.
Niedobór snu wpływa na zdrowie fizyczne i psychiczne
Dlaczego odpowiednio długi odpoczynek jest tak ważny? Sen pozwala organizmowi się regenerować, ale jego rola nie ogranicza się do fizycznego wypoczynku. W tym czasie mózg przetwarza informacje i wspiera regulację emocji. Niedostateczna ilość snu może utrudniać koncentrację, pogarszać samopoczucie i sprawiać, że trudniej radzimy sobie z codziennymi wyzwaniami.
„Sen to jest odpoczynek dla nas fizycznie, ale także uporządkowanie wszystkiego, naszych emocji, wszystkiego, co się działo w ciągu dnia” – tłumaczy w rozmowie z Euronews dr Anna Szadura, lekarka rodzinna, Prezes Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce. Jak dodaje, bez odpowiedniego odpoczynku trudniej radzić sobie z trudnymi sytuacjami, lękami i problemami, które pojawiają się w życiu codziennym.
Przewlekłe zaburzenia snu mogą mieć również konsekwencje zdrowotne. Lekarka zwraca uwagę na związek między brakiem odpoczynku, stresem i układem krążenia. Wskazuje, że przewlekłe napięcie i utrzymujący się podwyższony poziom hormonów stresu mogą sprzyjać problemom, takim jak nadciśnienie, a także zwiększać ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych.
Zależności dotyczą również zdrowia metabolicznego. Niedobór snu może wpływać na codzienne nawyki, w tym sposób odżywiania i pory spożywania posiłków. Osoby pracujące przez cały dzień mogą jeść dopiero wieczorem, co niekiedy wiąże się z nieregularnym rytmem dnia. Nie oznacza to jednak, że sam brak snu bezpośrednio wywołuje cukrzycę. Na rozwój tej choroby wpływa wiele czynników, a znaczenie mają między innymi dieta, aktywność fizyczna i ogólny stan zdrowia.
Telefon przed snem i siedzący tryb życia. Jak poprawić jakość odpoczynku?
Jednym z nawyków utrudniających sen jest korzystanie z urządzeń elektronicznych przed zaśnięciem. Przeglądanie mediów społecznościowych, oglądanie filmów czy sprawdzanie wiadomości opóźniają pójście do łóżka, a światło ekranów może zaburzać naturalny rytm dobowy.
Jak wyjaśnia dr Szadura, współczesny styl życia różni się od tego sprzed kilku dekad. Korzystamy z większej liczby urządzeń elektronicznych, a jednocześnie mniej się ruszamy.
„Niebieskie światło zaburza sen. Nigdy wcześniej nie mieliśmy tak dużego dostępu do telewizorów, a przede wszystkim do smartfonów i tego, że ciągle w nie patrzymy" – mówi lekarka.
Praca przy komputerze i wielogodzinne siedzenie ograniczają codzienną aktywność. Tymczasem regularny ruch pomaga utrzymać prawidłowy rytm dobowy i poprawiać jakość snu.
„Na dobry sen składa się też odpowiednia ilość aktywności fizycznej. Jeżeli tego nie będziemy mieli, będziemy siedzieć, będziemy źle spać. Człowiek jest stworzony do tego, żeby się ruszać" – podkreśla ekspertka.
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca dorosłym co najmniej 150 minut umiarkowanej aktywności fizycznej tygodniowo. Pomocne mogą być spacery, jazda na rowerze czy ćwiczenia w domu.
Jakość snu poprawiają również regularne pory zasypiania i wstawania, odpowiednie warunki w sypialni oraz ograniczenie wieczornych bodźców. Warto też obserwować, czy problemy nasilają się pod wpływem stresu, zmian godzin pracy lub przyjmowanych leków.
Nie każda trudność z zasypianiem oznacza chorobę. Potrzeby dotyczące snu różnią się między ludźmi i zmieniają się wraz z wiekiem. Seniorzy mogą spać krócej w nocy i częściej przysypiać w ciągu dnia. Dlatego warto oceniać cały rytm dobowy, a nie tylko liczbę godzin spędzonych w łóżku.
Lekarka zaleca, by w pierwszej kolejności zadbać o higienę snu. Jeśli zmiana nawyków nie przynosi poprawy, warto skonsultować się z lekarzem, zamiast samodzielnie sięgać po preparaty nasenne.
Przewlekłe problemy ze snem mogą wynikać nie tylko ze stresu, lecz także z innych schorzeń, takich jak zaburzenia pracy tarczycy, ból czy zaburzenia oddychania podczas snu. Kluczowe jest wówczas ustalenie przyczyny dolegliwości.
„Prosto jest włączyć leki, ale to chyba nie o to tak naprawdę chodzi – zauważa dr Anna Szadura. Dodaje, że ważne jest przyjrzenie się codziennym nawykom pacjenta i możliwym przyczynom nocnych wybudzeń.
Jeśli trudności z zasypianiem, częste wybudzenia lub poranne zmęczenie utrzymują się i utrudniają codzienne funkcjonowanie, nie należy ich bagatelizować. Konsultacja lekarska pozwoli ocenić, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka lub leczenie.