Podatki, mieszkanie i czesne: zmiany w OE2027, które zmienią domowe budżety w Portugalii

Projekt ustawy budżetowej na 2027 rok (OE2027) zakłada zmiany, które wpłyną na dochód rozporządzalny portugalskich rodzin – od podatków od wynagrodzeń po wsparcie socjalne oraz wydatki na mieszkanie i edukację.

REKLAMA

REKLAMA

Wśród kluczowych rozwiązań są: kolejna aktualizacja progów podatku dochodowego IRS, podwyżka płacy minimalnej oraz wzmocnienie części świadczeń społecznych. W zamian czesne na uczelniach publicznych ma znowu zacząć rosnąć od przyszłego roku akademickiego.

Do tego dochodzi wzrost cen podstawowych produktów, który może pochłonąć część korzyści podatkowych.

Projekt musi jeszcze przejść pełną procedurę parlamentarną, zanim zostanie podpisany przez prezydenta Portugalii.

IRS: nowa aktualizacja może zwiększyć dochód do dyspozycji

Jedną z najważniejszych zmian jest podniesienie granic progów podatku dochodowego od osób fizycznych (IRS). Stawki przewidziane na 2027 rok pozostają, zgodnie z projektem budżetu, na poziomie zaprezentowanym przez rząd we wrześniu, ale rosną przedziały dochodów, od których zaczynają obowiązywać kolejne progi.

Przedstawiona tabela podatku IRS obejmuje dziewięć progów ze stawkami od 12,2% do 48%. Pierwszy próg dotyczy rocznych dochodów podlegających opodatkowaniu do 8 666 euro. Na część między tą kwotą a 13 075 euro nakładana jest stawka 15,2%. W dwóch kolejnych progach, obejmujących dochody do 18 530 euro i do 23 985 euro, obowiązują stawki odpowiednio 20,7% i 23,6%.

Powyżej tych wartości stawka rośnie do 30,6% w progu do 30 538 euro oraz do 34,6% w kolejnym, do 44 762 euro. Część dochodu między 44 762 a 48 373 euro jest opodatkowana stawką 43,1%, a dochody między 48 373 a 89 995 euro – stawką 44,6%. Maksymalna stawka 48% dotyczy jedynie części rocznego dochodu podlegającego opodatkowaniu, która przekracza 89 995 euro.

Limity minimalne i maksymalne dla każdego progu zostały podniesione o 3,88%. To wartość niższa niż wskaźnik przyjęty dla podwyżek płac w układach zbiorowych, określony w Trójstronnym Porozumieniu w sprawie wzrostu wynagrodzeń i rozwoju gospodarczego, którego celem jest w 2027 roku wzrost przeciętnego wynagrodzenia o 4,5%.

Podwyższenie progów o ok. 3,9% oznacza, że – ze względu na progresywny charakter podatku – wszyscy podatnicy zyskują na tej zmianie.

Rząd zamierza też zaktualizować tzw. specjalną ulgę w podatku IRS, która wyłącza z opodatkowania część dochodów pracowników i emerytów. Jej ostateczna wysokość nie jest jednak znana, bo zależy od aktualizacji wskaźnika świadczeń socjalnych (IAS).

IAS jest ustalany rozporządzeniem, które określa wartość obowiązującą co roku od 1 stycznia. Zazwyczaj oblicza się go na kilka tygodni przed początkiem roku, na podstawie inflacji i wzrostu gospodarczego.

Przewidziano też zmianę dotyczącą najwyższych dochodów: dodatkowa stawka solidarnościowa w wysokości 2,5% będzie stosowana wyłącznie do dochodów podlegających opodatkowaniu powyżej 89 995 euro rocznie. Dla dochodów przekraczających 250 tys. euro pozostaje dodatkowa stawka 5%.

Utrzymano również propozycję zwolnienia z podatku IRS premii za produktywność i wyniki, udziału w zyskach oraz gratyfikacji z tytułu bilansu, do limitu 6% rocznej płacy zasadniczej pracownika, pod warunkiem że firma spełnia kryteria podnoszenia wynagrodzeń.

Płaca minimalna rośnie do 970 euro

Pracownicy otrzymujący krajową płacę minimalną powinni przejść z obecnych 920 euro brutto miesięcznie do 970 euro w 2027 roku, co oznacza podwyżkę o 50 euro miesięcznie.

Kwota ta odpowiada zapisom porozumienia w sprawie wzrostu wynagrodzeń zawartego w ramach dialogu społecznego i oznacza wyższy dochód brutto osób zarabiających płacę minimalną. Kwota netto będzie zależeć m.in. od sytuacji podatkowej każdego pracownika.

W administracji publicznej projekt przewiduje minimalną podwyżkę płac o 2,3% lub o 60,52 euro, co podniesie najniższą pensję w sektorze publicznym do 995,51 euro miesięcznie.

Obecnie najniższa pensja w administracji publicznej wynosi 934,99 euro.

Emerytury w 2027 roku: podwyżka może sięgnąć 3%

Emeryci skorzystają w 2027 roku z regularnej waloryzacji świadczeń, wyliczanej na podstawie inflacji i wzrostu produktu krajowego brutto (PKB). Choć ostateczna wartość nie jest jeszcze znana, dostępne dane wskazują na wzrost zbliżony do 3% dla emerytur do nieco ponad 1 000 euro miesięcznie, czyli większości świadczeń.

Ta aktualizacja ma oznaczać dodatkowe 824 mln euro wydatków publicznych w przyszłym roku.

Jeszcze wcześniej, w grudniu, emeryci pobierający świadczenia do 1 611,39 euro miesięcznie otrzymają automatycznie, razem z emeryturą, jednorazowy dodatek: 200 euro dla osób z emeryturą do 537,13 euro, 150 euro dla świadczeń między 537,13 a 1 074,26 euro oraz 100 euro dla świadczeń powyżej tej kwoty, do wyznaczonego limitu.

Celem jest podniesienie dochodów emerytów, zwłaszcza osób z najniższymi świadczeniami. Ostateczną skalę waloryzacji w 2027 roku będzie można potwierdzić dopiero po poznaniu finalnych danych o inflacji i wzroście gospodarczym.

Seniorzy zyskują 50 euro w dodatku solidarnościowym

Emeryci o najniższych dochodach znajdą się wśród beneficjentów jednego z przewidzianych w budżecie wzmocnień socjalnych. Solidarnościowy dodatek dla osób starszych (CSI) ma wzrosnąć z 670 do 720 euro, czyli o 50 euro w odniesieniu do miesięcznej kwoty referencyjnej.

Rozwiązanie ma poprawić sytuację dochodową seniorów w największej potrzebie. Rząd podtrzymuje też cel podniesienia tej kwoty referencyjnej do 870 euro do 2029 roku.

Zasiłek rodzinny: dodatkowe 60 mln euro wydatków

Wydatki na zasiłek rodzinny również mają wzrosnąć – zarówno z powodu waloryzacji świadczeń w ślad za inflacją, jak i przewidywanego zwiększenia liczby uprawnionych.

Projekt budżetu OE na 2027 rok zakłada, że w przyszłym roku wydatki na zasiłek rodzinny wzrosną o 59,5 mln euro „w porównaniu z prognozowanym wykonaniem budżetu w 2026 roku”.

Rząd uzasadnia tę podwyżkę w raporcie budżetowym tym, że wydatki rosną z dwóch powodów: z jednej strony „liczba beneficjentów zwiększy się o ok. 1,1%”, z drugiej – „średnie kwoty świadczeń wzrosną zgodnie z przewidywaną inflacją”.

Mieszkalnictwo: ulgi dla właścicieli, zwolnienia z IMT dla młodych i gwarancja państwowa

Na rynku najmu przewidziano zmiany o różnym skutku dla właścicieli i lokatorów.

Właściciele nieruchomości objęci reżimem opodatkowania tzw. umiarkowanych czynszów będą mogli nadal korzystać z obniżonej stawki podatku IRS w wysokości 10%, zamiast dotychczasowych 25%.

Ulga obejmie dochody z najmu uzyskane do 31 grudnia 2029 roku, zarówno z nowych, jak i już istniejących umów, ale dotyczy tylko czynszów nieprzekraczających 2 300 euro miesięcznie. Tę kwotę rząd określił we wrześniu 2025 roku jako „wartość umiarkowaną”.

Dla lokatorów maksymalny limit odliczenia od podatku IRS z tytułu czynszu wzrośnie z 900 do 1 000 euro rocznie w 2027 roku. W przypadku podatników o najniższych dochodach podlegających opodatkowaniu limit może sięgnąć 1 100 euro. Dzięki temu będzie można odliczyć większą część kosztów związanych z mieszkaniem stałym, w granicach przewidzianych prawem.

Osoby do 35. roku życia nadal będą mogły korzystać ze zwolnienia z podatku od przeniesienia własności nieruchomości (IMT) oraz z podatku stemplowego przy zakupie pierwszego mieszkania. Limity zwolnienia zostaną zaktualizowane – maksymalna wartość nieruchomości objęta zwolnieniem z IMT ma wzrosnąć do 338 141 euro.

Rząd zapowiada również wzmocnienie programu Porta 65, który wspiera wynajem mieszkań przez młodych, nie podając na razie konkretnych kwot.

Kontynuacja państwowej gwarancji przy zakupie pierwszego mieszkania jest uznawana za prawdopodobną, choć podczas prezentacji budżetu minister finansów zaznaczył, że brakuje jeszcze „formalnej decyzji”.

Czesne na uczelniach zostanie odmrożone

Jednym z rozwiązań, które mogą oznaczać dodatkowy koszt dla rodzin, jest odmrożenie czesnego w publicznym szkolnictwie wyższym od roku akademickiego 2027/2028.

Maksymalne czesne na studiach licencjackich oraz na zawodowych wyższych kursach technicznych, obecnie ustalone na 697 euro, ma być od tej pory aktualizowane zgodnie z inflacją.

Ta sama zasada obejmie niektóre kierunki magisterskie konieczne do wykonywania zawodu lub wymagane przez odpowiednie samorządy zawodowe. W przypadku pozostałych studiów magisterskich i doktoranckich projekt przewiduje, że podwyżki będą się kierować rzeczywistym kosztem kształcenia.

Zmiana może zwiększyć roczne wydatki rodzin z dziećmi na studiach, zwłaszcza gdy dochodzą inne koszty, takie jak zakwaterowanie, transport czy wyżywienie.

Aktualizacja czesnego była już wcześniej proponowana przez rząd Luísa Montenegro w ubiegłorocznym budżecie państwa. Zakładał on podniesienie maksymalnego czesnego na studiach licencjackich do 710 euro, ale rozwiązanie zostało odrzucone podczas głosowania nad poprawkami.

Wsparcie dla rodziców

Budżet przewiduje wyraźny wzrost wydatków na świadczenia związane z rodzicielstwem, co odzwierciedla oczekiwaną poprawę warunków przyznawania tych świadczeń. Dyskusja nad wydłużeniem pełnopłatnego urlopu rodzicielskiego do 180 dni może wpłynąć na ostateczny kształt i koszt reformy.

Według projektu wydatki na świadczenia z tytułu rodzicielstwa mają wzrosnąć w 2027 roku o 349,1 mln euro, co oznacza „wzrost o 31,7% w porównaniu z prognozowanym wykonaniem w 2026 roku”. Łączny budżet na ten cel sięga ok. 1,45 mld euro.

Parlament jest na końcowym etapie prac nad obywatelskim projektem ustawy, który przewiduje wydłużenie pełnopłatnego urlopu rodzicielskiego do 180 dni, czyli sześciu miesięcy.

Budżet na 2026 rok uwzględniał już koszt przedłużenia o dwa miesiące wypłaty zasiłku rodzicielskiego za okres pierwszego urlopu.

Jak informowała minister pracy, Maria do Rosário Palma Ramalho, na to rozwiązanie zarezerwowano wówczas ok. 230 mln euro. Szacunek opierał się jednak na rządowej propozycji, zgodnie z którą pełne wynagrodzenie przez sześć miesięcy byłoby uzależnione od równego podziału urlopu między oboje rodziców.

Tymczasem grupa obywateli, która przedstawiła alternatywny projekt, domaga się, by pełne wynagrodzenie przez sześć miesięcy było gwarantowane niezależnie od tego, jak rodzice podzielą się urlopem. Taki wariant oznaczałby wyższy koszt dla państwa, ponieważ wszyscy rodzice mogliby korzystać z urlopu rodzicielskiego opłacanego w 100%.

Paliwa i samochody: bez zapowiedzianych obniżek podatków

Dla osób, które codziennie korzystają z samochodu, projekt nie zakłada bezpośrednich zmian w podatkach od paliw – ani podwyżek, ani obniżek. Rząd przewiduje jednak wzrost wpływów podatkowych z tego tytułu o 5,2%, wyłącznie dzięki spodziewanemu wzrostowi zużycia. To dodatkowe 186 mln euro.

Projekt budżetu nie ujawnia zamiarów rządu co do przyszłości obowiązującej obecnie ulgi podatkowej w wysokości 23 centów na litr paliwa. Część tej ulgi wynika z mechanizmu, dzięki któremu rząd zwraca w podatku od produktów naftowych część dodatkowych wpływów z VAT związanych ze wzrostem cen paliw.

Minister finansów, Joaquim Miranda Sarmento, zapewnił, że rząd utrzyma politykę reagowania na szok cenowy, z pomocą ukierunkowaną na wybrane sektory oraz poprzez zwrot dodatkowych wpływów budżetowych.

Nadal obowiązuje też dodatkowa opłata od samochodów z silnikiem Diesla w ramach podatku od posiadania pojazdów (IUC). Stawki tego podatku nie ulegają zmianie w projekcie budżetu, ale w 2027 roku, w okresie przejściowym do nowego modelu, zmieni się kalendarz płatności.

Zgodnie z nowym harmonogramem rozliczenie podatku IUC dla kwot do 500 euro zostanie przesunięte na październik, a dla wyższych kwot będzie dzielone na dwie raty – pierwsza przypada w lipcu. Od 2028 roku podatek IUC będzie płacony od kwietnia.

Rząd dopuszcza „wprowadzenie nowych zachęt do zakupu pojazdów o zerowej emisji”, ale nie precyzuje ani terminu uruchomienia programu, ani przewidywanej puli środków czy zasad przyznawania, co uniemożliwia oszacowanie korzyści dla poszczególnych rodzin.

Nabór wniosków o dopłatę do zakupu samochodów elektrycznych, uruchomiony w czerwcu, wyczerpał pulę 10 mln euro w ciągu kilku godzin. Wówczas minister środowiska i energii, Maria da Graça Carvalho, stwierdziła, że „w tym roku prawdopodobnie nie zostanie ogłoszony żaden kolejny nabór”.

Program „Regressar” przedłużony o kolejny rok

Rząd zamierza przedłużyć o rok działanie programu „Regressar”, który oferuje ulgi podatkowe emigrantom wracającym do Portugalii. System obowiązuje obecnie do końca 2026 roku, ale rząd zdecydował o jego wydłużeniu.

Program, uruchomiony w 2019 roku, jest przeznaczony dla osób, które wcześniej miały rezydencję podatkową w Portugalii, następnie przez co najmniej pięć lat mieszkały za granicą i zdecydowały się wrócić do kraju.

Ulga polega na wyłączeniu z opodatkowania 50% dochodów z pracy najemnej oraz z działalności gospodarczej i zawodowej przez okres pięciu lat.