Portugalscy nastolatkowie piją mniej i rzadziej sięgają po narkotyki, lecz rosnące ryzyko dotyczy młodych z kumulacją słabości osobistych i rodzinnych.
Wśród portugalskich nastolatków jest mniej problemów i mniejsze spożycie, ale najbardziej ryzykowne zachowania coraz częściej koncentrują się u młodych ludzi, którzy kumulują wiele czynników podatności. To główny wniosek z nowego badania Instytutu ds. Zachowań Nałogowych i Uzależnień (ICAD).
REKLAMA
REKLAMA
Badanie dotyczące spożycia alkoholu, tytoniu, narkotyków i innych zachowań nałogowych (ECATD-CAD 2024) analizuje problemowy wymiar tych zachowań wśród uczniów portugalskich szkół publicznych w wieku od 13 do 18 lat.
Wyniki wskazują na ogólnie korzystną ewolucję w porównaniu z sytuacją opisaną w poprzedniej edycji badania, przeprowadzonej w 2019 roku. Jak podaje ICAD, odnotowano „systematyczny spadek liczby wszystkich analizowanych sytuacji problemowych, w tym zachowań agresywnych, wypadków, hospitalizacji, ryzykownych zachowań seksualnych i innych epizodów, które mogą mieć negatywne konsekwencje”.
Ta poprawa zachodzi w sytuacji, gdy uczniowie deklarują lepsze wyniki w nauce, większą kontrolę ze strony rodziców i rzadsze wychodzenie wieczorami. To czynniki, które – jak czytamy w raporcie – „wydają się sprzyjać ogólnie bardziej ochronnemu środowisku wobec zachowań ryzykownych”.
undefined
Mimo tego pozytywnego trendu ICAD ostrzega, że „w przypadku wielu wskaźników obserwuje się rosnącą koncentrację najbardziej ryzykownych zachowań w stosunkowo niewielkiej grupie nastolatków, charakteryzującej się większą podatnością indywidualną i społeczną. Pokazuje to jasno, że spadek ogólnej liczby osób sięgających po substancje nie znosi konieczności działań ukierunkowanych na określone grupy”.
Niedawne spożywanie alkoholu, a zwłaszcza narkotyków nielegalnych, wciąż należy do jednych z głównych czynników powiązanych z udziałem w sytuacjach problemowych. Raport zaznacza, że w porównaniu z 2019 rokiem tendencja ta się nasiliła.
„W grupie uczniów sięgających po substancje psychoaktywne odsetek ryzykownych zachowań seksualnych, problemów z policją, przemocy interpersonalnej, wypadków oraz innych potencjalnie poważnych sytuacji jest znacząco wyższy” – stwierdza ICAD, zastrzegając jednak, że większość sytuacji problemowych nie występuje bezpośrednio po epizodzie konsumpcji.
Raport rozróżnia także samo spożycie alkoholu i wielokrotne używanie różnych substancji jako ważne czynniki zwiększające skłonność do doświadczania sytuacji problemowych.
Dlatego nastolatki, które w ostatnim czasie sięgały zarówno po alkohol, jak i po nielegalne narkotyki, „wykazują zdecydowanie wyższy poziom uwikłania w wypadki, problemy z policją, cyberprzemoc i ryzykowne zachowania seksualne niż ci, którzy piją wyłącznie napoje alkoholowe”.
Analiza problemowego wymiaru różnych zachowań nałogowych pokazuje również, że w przypadku spożycia alkoholu nadal dominują motywacje związane z przyjemnością, zabawą i życiem towarzyskim.
ICAD podkreśla jednak, że istotna część młodych ludzi przyznaje, iż pije alkohol, aby zapomnieć o problemach. Według instytutu to „wskaźnik często powiązany z rozwijaniem się szkodliwych wzorców picia i uzależnienia”.
Raport zwraca też uwagę, że w przypadku konopi, choć większość użytkowników nie wykazuje oznak ryzyka uzależnienia, „obserwuje się wzrost odsetka osób zaklasyfikowanych do grupy wysokiego ryzyka, przy jednoczesnym powiększaniu się grupy, u której nie stwierdzono żadnego ryzyka”.
undefined
Media społecznościowe głównym powodem obaw wśród zachowań nałogowych niezwiązanych z substancjami
Wśród zachowań nałogowych bez substancji media społecznościowe nadal pojawiają się jako główna obawa. Znaczna część młodych ludzi przyznaje, że spędza na tych platformach zbyt dużo czasu.
Jeśli chodzi o gry elektroniczne, w tym gry wideo prowadzone wyłącznie online, wskaźniki problemowego korzystania pozostają ogólnie stabilne w porównaniu z poprzednią edycją badania. Z kolei hazard pieniężny, choć wciąż dotyczy mniejszości nastolatków, notuje wzrost rozpowszechnienia, przy jednoczesnym niewielkim spadku wskaźników związanych z jego problemowym wymiarem, takich jak potrzeba zwiększania stawek.
Istotne różnice widać także między chłopcami a dziewczętami. Chłopcy nadal częściej mają problemy z policją oraz wykazują wyższe ryzyko związane z grami elektronicznymi i hazardem pieniężnym. Z kolei dziewczęta wyróżniają się większą skalą problemowego korzystania z mediów społecznościowych i częstszym sięganiem po alkohol jako strategię radzenia sobie z trudnościami emocjonalnymi.
Czynniki społeczne i rodzinne także mają wpływ. Z profilem najmocniej powiązanym z zachowaniami problemowymi łączą się słabe wyniki w nauce, mniejsza kontrola ze strony rodziców, częste nocne wyjścia oraz gorsze samopoczucie fizyczne i emocjonalne. Odwrotnie, dobre osiągnięcia szkolne, nadzór rodzicielski i wyższy poziom dobrostanu pełnią funkcję czynników ochronnych.
Analiza regionalna pokazuje też zmiany względem poprzedniego badania. Alentejo jest obecnie regionem, który koncentruje największą liczbę niekorzystnych wskaźników, następnie Autonomiczny Region Azorów, podczas gdy Lizbona nie zajmuje już pozycji obszaru o największej podatności, jak miało to miejsce w 2019 roku.