Rządy w Europie najwięcej wydają na ochronę socjalną, a druga największa kategoria różni się między krajami. Euronews Business analizuje strukturę wydatków publicznych na usługi.
Obywatele płacą podatki, a dochody z podatków stanowią znaczną część wpływów publicznych w całej Europie. Są kluczowe, by rządy mogły finansować usługi publiczne, takie jak edukacja, opieka zdrowotna i systemy zabezpieczenia społecznego.
REKLAMA
REKLAMA
Dokąd jednak faktycznie trafiają wydatki publiczne w Europie? Na co rządy wydają pieniądze? I jak dzielone są środki budżetowe?
W 2024 roku dochody podatkowe stanowiły 40,3% produktu krajowego brutto (PKB) w UE, wynika z danych Eurostatu. Całkowite wydatki sektora instytucji rządowych i samorządowych były wyższe i sięgnęły w tym czasie 49,6% PKB.
Dwa z każdych pięciu euro na zabezpieczenie społeczne
Ponieważ udział wydatków publicznych w PKB znacząco różni się między państwami europejskimi, bardziej przejrzyste porównanie daje analiza, jak rozkłada się struktura tych wydatków.
W UE 19,6% PKB przeznaczono na zabezpieczenie społeczne, co odpowiada 40% wszystkich wydatków publicznych. Oznacza to, że dwa z każdych pięciu euro wydawanych przez sektor instytucji rządowych i samorządowych w UE trafiają na zabezpieczenie społeczne.
Zabezpieczenie społeczne ma chronić ludzi przed ryzykami związanymi z bezrobociem, obowiązkami rodzicielskimi, chorobą i opieką zdrowotną, niepełnosprawnością, utratą współmałżonka lub rodzica, starością, problemami mieszkaniowymi i wykluczeniem społecznym.
Największą część świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego stanowią emerytury, które odpowiadają za niemal połowę całości. Zabezpieczenie społeczne obejmuje też świadczenia chorobowe, z tytułu niepełnosprawności oraz zasiłki dla bezrobotnych.
W grupie 31 krajów, obejmującej UE, Wielką Brytanię, Norwegię, Szwajcarię i Islandię, zabezpieczenie społeczne ma największy udział w wydatkach publicznych w każdym państwie – od 26% na Węgrzech do 45,9% w Finlandii.
Udział wydatków na zabezpieczenie społeczne jest wyższy od średniej unijnej, czyli powyżej 40%, w Luksemburgu (42,5%), Włoszech (42,2%), Danii (41,5%), Francji (41,5%), Austrii (41,3%), Niemczech (41,3%), Hiszpanii (41%) i Portugalii (40,4%).
Wszystkie cztery największe gospodarki UE przekraczają poziom 40%, podczas gdy w Wielkiej Brytanii udział ten wynosi 34,5%. Dane dla Wielkiej Brytanii pochodzą z OECD.
Raport Europejskiego Banku Centralnego przygotowany przez Martę Rodríguez‑Vives i Lindę Kezbere podkreśla, że nie istnieje „uniwersalny, optymalny poziom wydatków społecznych” w relacji do gospodarki.
„Systemy emerytalne w krajach strefy euro różnią się znacząco” – zaznaczono w dokumencie.
Ranking według udziału i według kwot może się różnić
Tak duże różnice między krajami pokazują, jak rządy ustalają priorytety polityk i wydatków. Ponieważ jednak nominalny PKB i całkowite wydatki publiczne także są bardzo zróżnicowane, udział wydatków i faktyczne kwoty mogą wyglądać zupełnie inaczej.
Dlatego porównanie wydatków na zabezpieczenie społeczne w przeliczeniu na mieszkańca, zarówno w euro, jak i w ujęciu siły nabywczej, daje pełniejszy obraz na poziomie poszczególnych państw.
Zdrowie na drugim miejscu, ale nie wszędzie
Zdrowie to w UE średnio druga co do wielkości kategoria wydatków, z udziałem na poziomie 15%. Tak jest w większości krajów, jednak w dziewięciu państwach na drugim miejscu plasują się inne obszary: we Włoszech, na Węgrzech, w Rumunii, Bułgarii, Grecji, na Malcie, w Luksemburgu, na Łotwie i w Szwajcarii.
Udział wydatków na zdrowie waha się od 6,7% w Szwajcarii i 10% na Węgrzech do 24,3% w Irlandii.
Wielka Brytania przeznacza na zdrowie relatywnie większą część wydatków publicznych – 19% – niż duże gospodarki UE, takie jak Francja (15,6%) i Niemcy (15,4%).
Raport EBC zwraca uwagę, że na poziom wydatków publicznych na zdrowie wpływają różnice w modelach finansowania opieki zdrowotnej, ponieważ koszty usług zdrowotnych w różnym stopniu dzielą między sobą rządy i gospodarstwa domowe.
Zabezpieczenie społeczne i zdrowie to ponad połowa wydatków
Łączny udział zabezpieczenia społecznego i zdrowia przekracza 50% w dwóch trzecich krajów, a w całej UE odpowiada za 55% wydatków publicznych.
Wszystkie cztery największe gospodarki UE znajdują się powyżej średniej unijnej, podobnie jak wszystkie pięć państw nordyckich, gdzie ten udział także przekracza 50%.
Węgry (36%) i Malta (39,5%) są wyjątkami z udziałem poniżej 40%, natomiast w Irlandii i Finlandii przekracza on 59%.
Udziały trzech kategorii – usług publicznych ogółem (12,4%), spraw gospodarczych (10,8%) oraz edukacji (9,7%) – są w UE zbliżone i wynoszą około 10%. Różnice między krajami pozostają jednak duże.
Usługi publiczne ogółem obejmują podstawowe funkcjonowanie państwa, w tym administrację rządową, parlament, finanse publiczne, sprawy zagraniczne, obsługę długu publicznego i transfery między różnymi szczeblami władz.
Ich udział bardzo się różni – od 7,5% w Bułgarii do 21,2% na Węgrzech.
Usługi publiczne ogółem są też drugą co do wielkości kategorią wydatków w Grecji (17,1%), Włoszech (15,4%) i na Węgrzech, zaraz po zabezpieczeniu społecznym.
Sprawy gospodarcze stanowią drugą co do wielkości kategorię wydatków na Malcie, na Łotwie, w Rumunii, Bułgarii i Luksemburgu. Udział tej kategorii mieści się w przedziale od 6,5% w Danii do 20,3% na Malcie.
Obejmuje ona wydatki państwa na gospodarkę, w tym na rynek pracy i przedsiębiorstwa, rolnictwo, energię, przemysł, transport, łączność oraz badania ekonomiczne.
Edukacja: Szwajcaria z najwyższym udziałem wydatków
Edukacja jest drugą co do wielkości kategorią wydatków publicznych tylko w Szwajcarii, z udziałem 16,3%. Co istotne, udział wydatków na edukację jest niższy od średniej unijnej we wszystkich czterech największych gospodarkach UE, przy czym najniższy – 8% – notują Włochy.
Te pięć kategorii odpowiada łącznie za od 80 do 92% wydatków publicznych w poszczególnych krajach; średnia dla UE wynosi 87,9%.
Obrona jest szóstą co do wielkości kategorią wydatków w UE, z udziałem 3,5%. Wielka Brytania przeznacza na obronę relatywnie większą część środków publicznych – 4,9% – niż niektóre z największych gospodarek UE, takie jak Francja (3,2%) i Niemcy (2,7%).
Wydatki publiczne na rekreację, kulturę i religię, ochronę środowiska oraz mieszkalnictwo i infrastrukturę komunalną są bardzo ograniczone. Łącznie te trzy obszary stanowią zaledwie 5,6% wszystkich wydatków publicznych w UE.