Podpisując siedemnastą nowelizację ustawy zasadniczej, Tamás Sulyok przypieczętował nie tylko zmiany w konstytucji, ale także własne odejście z urzędu. Ustępujący prezydent nazwał decyzję „bezprecedensową i haniebną”, oskarżając władzę o polityczne nadużycie.
Tamás Sulyok podpisał siedemnastą nowelizację ustawy zasadniczej. Dokument ten jednocześnie kończy jego kadencję na stanowisku prezydenta republiki.
REKLAMA
REKLAMA
W przemówieniu opublikowanym na Facebooku głowa państwa określiła zmianę konstytucji, która prowadzi do jego odejścia z urzędu, jako „bezprecedensową i haniebną”.
„Ta poprawka jednym zdaniem kończy mandat urzędującego prezydenta republiki. To zdanie dołącza do grona wymuszonych „gordyjskich rozwiązań”, które pozostaną dla przyszłych pokoleń jako ciężkie i haniebne przykłady nadużycia władzy politycznej” – powiedział Tamás Sulyok.
Ustępujący prezydent zdecydowanie skrytykował przepis zmuszający go do opuszczenia urzędu. Ocenił, że narusza on zasady praworządności, niezależności instytucji państwowych oraz stanowi bezprecedensowe ograniczenie prawa wyborczego. Jednocześnie przyznał, że odmowa podpisania nowelizacji byłaby działaniem sprzecznym z prawem, dlatego zdecydował się ją zatwierdzić.
„Mój podpis jest ostateczną pieczęcią pod moimi obowiązkami prezydenta republiki i wyrazem pełnego, niezależnego od okoliczności szacunku dla tego urzędu. Jest dowodem na to, że przez cały czas przestrzegałem Fundamentalnej Ustawy Węgier i nigdy jej nie naruszyłem. Jednocześnie pozostanie trwałym świadectwem, że podstawowe wartości wolnego społeczeństwa – praworządność, demokracja i zasada podziału władz – zostały podeptane w imię interesu politycznego. Za tę decyzję wyłączną odpowiedzialność ponosi władza, która zmieniła konstytucję” – zakończył swoje wystąpienie ustępujący prezydent.
Forsthoffer Ágnes tymczasową prezydentką
Zgodnie z nowymi przepisami mandat urzędującego prezydenta republiki wygasa dzień po wejściu w życie nowelizacji. Do czasu wyboru nowej głowy państwa obowiązki prezydenta tymczasowo przejmie przewodnicząca parlamentu, Forsthoffer Ágnes.
Następnie parlament wybierze prezydenta, który będzie sprawował urząd do czasu wejścia w życie nowej konstytucji, jednak nie dłużej niż przez pięcioletnią kadencję.
Nowelizacja odwołuje także prezesa Trybunału Konstytucyjnego
Siedemnasta nowelizacja ustawy zasadniczej wprowadza szereg zmian dotyczących funkcjonowania najważniejszych instytucji państwowych. Poza zakończeniem kadencji Tamása Sulyoka przewiduje m.in. 12-letni limit sprawowania mandatu poselskiego oraz ograniczenie liczby kadencji parlamentarzystów do trzech.
Zmiana ustanawia również granicę wieku 70 lat dla sędziów Trybunału Konstytucyjnego, przywraca część kompetencji kontrolnych tego organu, umożliwia sędziom wpływ na wybór i odwoływanie prezesów Sądu Najwyższego (Kúrii) oraz Krajowego Urzędu Sądownictwa (OBH), a także zakłada powołanie Narodowego Urzędu ds. Ochrony i Odzyskiwania Mienia Publicznego.
W części końcowej ustawy zasadniczej oraz w przepisach przejściowych znalazł się zapis pozwalający na odwołanie obecnego prezydenta republiki, Tamása Sulyoka.
Péter Magyar już podczas kampanii wyborczej, a następnie po wyborach z 12 kwietnia, w których jego ugrupowanie Tisza zdobyło większość dwóch trzecich mandatów, wielokrotnie apelował do prezydenta oraz innych szefów instytucji państwowych o rezygnację. Twierdził, że osoby te działały jako „marionetki” rządu Viktora Orbána.
Ograniczenie kadencji posłów i zmiany w Trybunale Konstytucyjnym
Nowelizacja, podpisana przez minister sprawiedliwości Mártę Görög, wprowadza ograniczenia dotyczące długości sprawowania mandatu poselskiego. W przyszłości posłem nie będzie mogła zostać osoba, która pełniła tę funkcję przez co najmniej 12 lat lub została wybrana do parlamentu w trzech kolejnych wyborach. Przepis ten nie obejmuje obecnych parlamentarzystów.
Istotne zmiany dotyczą również Trybunału Konstytucyjnego. Członkowie 15-osobowego organu będą wybierani na dziewięcioletnią, a nie jak dotąd dwunastoletnią kadencję. Ich mandat wygaśnie po ukończeniu 70. roku życia. Przepis obejmie obecnego prezesa Trybunału Konstytucyjnego, Pétera Polta, oraz trzech innych sędziów.
W przyszłości prezesa Trybunału wybierać będą sami sędziowie, a nie parlament. Kadencja przewodniczącego będzie trwała trzy lata.
Nowelizacja przywraca również uprawnienia kontrolne Trybunału Konstytucyjnego ograniczone w 2013 roku. Wówczas zmniejszono możliwość badania przez ten organ m.in. ustaw dotyczących budżetu państwa, podatków, opłat i składek.
Zmiany w sądownictwie i ochrona majątku publicznego
Zmianie ulegną także zasady wyboru oraz odwoływania prezesów Kúrii i Krajowego Urzędu Sądownictwa. Sędziowie będą mogli zgłaszać maksymalnie trzy kandydatury na każde z tych stanowisk. Spośród nich prezydent wybierze po jednej osobie i przedstawi ich kandydatury parlamentowi.
Kadencja prezesów Kúrii i OBH zostanie skrócona z dziewięciu do sześciu lat. Nowe przepisy określą także warunki wygaśnięcia mandatu oraz umożliwią ich odwołanie z inicjatywy środowiska sędziowskiego.
Konstytucja przewiduje ponadto utworzenie Narodowego Urzędu ds. Ochrony i Odzyskiwania Mienia Publicznego. Instytucja ta ma chronić majątek państwa oraz pomagać w ujawnianiu i odzyskiwaniu mienia publicznego wykorzystywanego lub zarządzanego niezgodnie z prawem.
Urząd będzie niezależny, a jego prezes i zastępcy zostaną wybrani przez parlament większością dwóch trzecich głosów na sześcioletnią kadencję.
Powrót do nazwy „megye” i likwidacja Straży Parlamentarnej
Nowelizacja usuwa wprowadzoną przez rząd Viktora Orbána w 2023 roku nazwę „vármegye” dla jednostek administracyjnego podziału kraju i przywraca określenie „megye”, czyli „komitat”.
Jednocześnie zapisano, że nazwa „vármegye” będzie mogła być nadal stosowana po wejściu przepisów w życie 1 października, dopóki jej zastąpienie nie będzie możliwe zgodnie z zasadami odpowiedzialnego gospodarowania.
Od tego samego dnia rozwiązana zostanie Straż Parlamentarna.
Nowelizacja znosi również wymóg regulowania niektórych kwestii w ustawach o charakterze zasadniczym. W przyszłości przepisy dotyczące używania godła, flagi oraz orderów państwowych będą mogły być zmieniane zwykłą większością głosów.
Status ustaw zasadniczych stracą m.in. przepisy dotyczące Krajowego Urzędu Ochrony Danych i Wolności Informacji, Narodowego Banku Węgier, Najwyższego Urzędu Kontroli, kompetencji kontrolnych komisji parlamentarnych oraz podstawowych zasad systemu podatkowego i emerytalnego.
W przeciwieństwie do pierwotnego projektu – na wniosek komisji ustawodawczej – zachowany zostanie jednak konstytucyjny charakter ustawy o gruntach oraz ustawy o ochronie majątku narodowego.
Zniesiony zostanie także obowiązek uzyskania wcześniejszej zgody Rady Budżetowej na przyjęcie ustawy budżetowej. Usunięta zostanie również definicja środków publicznych, uznana za zbyt wąską i ograniczającą realizację zasady wolności informacji.
Parlament przyjął poprawkę 13 lipca stosunkiem głosów 139 za i 6 przeciw, bez głosów wstrzymujących się. Projekt został złożony w parlamencie przez premiera Pétera Magyara. Kluby Fideszu i KDNP zbojkotowały posiedzenie.
Zgodnie z preambułą ustawy celem zmian jest zapewnienie – do czasu wejścia w życie nowej konstytucji – warunków instytucjonalnych umożliwiających zgodne z prawem funkcjonowanie państwa oraz stworzenie podstaw do odbudowy demokracji konstytucyjnej.
W dokumencie zapisano, że parlament, po szerokich konsultacjach społecznych i eksperckich, ma opracować nową konstytucję Węgier opartą na zasadach suwerenności narodu, podziału władz, praworządności oraz ochrony praw podstawowych.