Uchwalona 3 maja 1791 roku konstytucja - pierwsza tego typu w Europie i druga na świecie - miała wzmocnić kraj, uporządkować jego ustrój oraz ograniczyć nadużycia władzy. Choć obowiązywała krótko, stała się stała się symbolem nowoczesnego myślenia o państwie i odwagi w dążeniu do reform.
Konstytucja 3 maja, uchwalona 3 maja 1791 roku przez Sejm Czteroletni, była jedną z najważniejszych prób naprawy ustroju Rzeczypospolitej po I rozbiorze.
REKLAMA
REKLAMA
Dokument ten miał na celu wzmocnienie państwa i stworzenie warunków do jego dalszego rozwoju, choć jego obowiązywanie zostało szybko przerwane przez ingerencję państw ościennych.
Zaledwie dwa dni po uchwaleniu Konstytucji dzień 3 maja został uznany za święto narodowe. Jednak w okresie utraty niepodległości jego obchodzenie zostało na długi czas wstrzymane. Już w 1792 roku wybuchła wojna polsko-rosyjska, której celem była obrona Konstytucji 3 maja. Jej klęska doprowadziła do zajęcia kraju przez obce wojska, unieważnienia reform oraz do drugiego rozbioru Polski.
Święto 3 Maja powróciło do kalendarza państwowego w 1919 roku. W czasie II wojny światowej zostało zakazane przez okupantów niemieckich i sowieckich, a następnie również nie było oficjalnie obchodzone w okresie PRL.
Dopiero w 1990 roku 3 maja ponownie stał się oficjalnym świętem narodowym w Polsce, przywróconym już w wolnym państwie.
Konstytucja 3 maja - wielka reforma, która wyprzedziła swoje czasy
Ustawa zasadnicza zachowywała podział stanowy, ale wprowadzała istotne reformy. Ograniczono wpływy magnaterii, m.in. poprzez wykluczenie z życia politycznego szlachty nieposiadającej ziemi, a kryterium udziału w wyborach przesunięto z pochodzenia na majątek.
Mieszczanie uzyskali nowe prawa, w tym możliwość nabywania dóbr ziemskich i otrzymywania szlachectwa. Chłopi pozostali wprawdzie w zależności feudalnej, jednak zostali objęci ochroną prawa i państwa, co stanowiło krok w kierunku poprawy ich sytuacji.
Konstytucja wprowadzała także istotne zmiany w organizacji państwa. Zniesiono odrębności między Koroną a Litwą, tworząc bardziej scentralizowany organizm państwowy z jednolitym rządem, skarbem i wojskiem.
Ustanowiono trójpodział władzy: ustawodawczą sprawował dwuizbowy parlament, wykonawczą – król wraz ze Strażą Praw, natomiast sądownictwo miało zostać zreorganizowane i uniezależnione. Zniesiono liberum veto, konfederacje oraz instrukcje poselskie, a decyzje zaczęto podejmować większością głosów. Wprowadzono również zasadę dziedziczności tronu, kończąc praktykę wolnej elekcji.
Mimo postępowego charakteru reform, próba ich realizacji została udaremniona już w 1792 roku. Przyczyniła się do tego konfederacja targowicka, wspierana przez Rosję, której wojska wkroczyły na teren Rzeczypospolitej, przywracając dawny porządek.
Konstytucja 3 maja zapisała się jednak w historii jako pierwsza w Europie i druga na świecie nowoczesna ustawa zasadnicza, regulująca ustrój państwa oraz prawa i obowiązki obywateli. Do dziś pozostaje symbolem dążeń do niezależności i reform.
"Tylko narody, które szanują swoje konstytucje, mają szansę na zwycięstwo" - napisał na portalu X premier Donald Tusk, prezentując oryginał Konstytucji 3 maja.
Polacy świętują
Jej rocznica obchodzona jest jako Święto Narodowe Trzeciego Maja, które łączy refleksję historyczną z wydarzeniami patriotycznymi i kulturalnymi w całym kraju.
W Warszawie organizowane są m.in. biegi rocznicowe oraz wystawy, podczas których można zobaczyć oryginał dokumentu. W wielu miastach, takich jak Wrocław, Łódź, Bydgoszcz czy Kielce, odbywają się uroczystości państwowe, msze w intencji ojczyzny, przemarsze, apele pamięci oraz pikniki i wydarzenia rodzinne. Dzięki temu rocznica uchwalenia konstytucji jest nie tylko okazją do upamiętnienia przeszłości, lecz także do wspólnego świętowania i budowania poczucia wspólnoty.
Order dla Andrzeja Poczobuta
Podczas niedzielnych obchodów Święta 3 Maja na Zamku Królewskim w Warszawie Andrzej Poczobut otrzyma z rąk prezydenta Karola Nawrockiego Order Orła Białego. Informację tę przekazał w sobotę szef gabinetu prezydenta, Paweł Szefernaker.
We wtorek na granicy polsko-białoruskiej przeprowadzono wymianę więźniów w formule „pięciu za pięciu”. W jej wyniku władze w Mińsku uwolniły trzech obywateli Polski oraz dwóch obywateli Mołdawii. Wśród zwolnionych znalazł się Andrzej Poczobut – dziennikarz oraz działacz polskiej mniejszości na Białorusi, który był przetrzymywany w więzieniu od 2021 roku.