Na listach 10 najbardziej i najmniej zanieczyszczonych miast Europy dominują dwa kraje.
Finowie oddychają jednym z najczystszych w Europie powietrzem – wynika z nowego raportu. Kraj ten ma też najwięcej miast, w których poziom zanieczyszczenia powietrza mieści się w granicach uznawanych za bezpieczne.
REKLAMA
REKLAMA
Mimo to Finlandia, jeśli spojrzeć na kraj jako całość, nie spełnia wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia dotyczących bezpiecznych poziomów PM2,5, czyli drobnego pyłu zawieszonego.
Według trzech państw europejskich w 2025 roku mieściły się w tych normach – wynika z raportu World Air Quality (źródło w Angielski) firmy IQAir za 2025 r. Były to Estonia, Islandia i Andora.
W wielu regionach świata wciąż brakuje dostępu do danych o jakości powietrza w czasie rzeczywistym, Europa należy jednak do najlepiej monitorowanych obszarów globu.
W raporcie przeanalizowano 2303 miasta w 43 krajach Europy – o 163 więcej niż w 2024 r. W 1182 z nich odnotowano wzrost średniorocznych stężeń PM2,5, a w 886 spadek. Zaledwie 104 europejskie miasta zmieściły się w bezpiecznym limicie drobnego pyłu wyznaczonym przez Światową Organizację Zdrowia.
Liderem okazała się Finlandia – aż 25 miast spełniało wytyczną. Na kolejnych miejscach znalazły się Szwecja z 15 miastami oraz Hiszpania z 12.
W raporcie pojęcie „miasto” obejmuje zarówno całe obszary metropolitalne, jak i konkretne ośrodki miejskie, w których działają czujniki jakości powietrza prowadzące nieprzerwaną rejestrację danych przez cały rok.
Gdzie są najbardziej zanieczyszczone miasta Europy?
Osiem państw – Bośnia i Hercegowina, Macedonia Północna, Serbia, Turcja, Mołdawia, Rumunia, Czarnogóra i Polska – wykazało średnie stężenia PM2,5 powyżej 15 mikrogramów na metr sześcienny (µg/m³), co czyni je najbardziej zanieczyszczonymi w Europie. To znacznie powyżej bezpiecznego poziomu WHO, ustalonego na 5 µg/m³.
Najwięcej bardzo zanieczyszczonych miast w regionie leży jednak w Turcji (w raporcie zaliczonej do szerszego regionu europejskiego). To efekt połączenia silnego uzależnienia od paliw kopalnych, dużego natężenia ruchu drogowego, emisji przemysłowych oraz warunków meteorologicznych sprzyjających uwięzieniu zanieczyszczeń przy powierzchni ziemi.
Pierwsze, mało zaszczytne miejsce zajął Iğdir, gdzie średnie stężenie PM2,5 w 2025 r. sięgnęło 64,4 µg/m³. Druga była Buca, również w Turcji, z poziomem 51,5 µg/m³. W pierwszej dziesiątce znalazły się jeszcze trzy tureckie miasta: Gödekli (czwarte miejsce), Konya (szóste) i Duzce (ósme).
Trzecie miejsce zajął Novi Pazar w Serbii, z poziomem 34,1 µg/m³. Kolejne miejscowości z czołówki leżą już w Bośni i Hercegowinie: Prijedor był piąty, Gorazde siódme, a Gracanica dziewiąta. Pierwszą dziesiątkę zamknął Cacak w Serbii.
Wiele z tych miast ma podobne źródła zanieczyszczeń: elektrownie węglowe, ogrzewanie domów niskiej jakości węglem i drewnem spalanym w nieefektywnych piecach oraz intensywny ruch samochodowy. Problemy pogłębiają ukształtowanie terenu i warunki pogodowe, które zatrzymują zanieczyszczenia tuż nad ziemią.
Gdzie są najmniej zanieczyszczone miasta Europy?
Na drugim biegunie Finlandia zajęła połowę miejsc w pierwszej dziesiątce najmniej zanieczyszczonych miast. Na pierwszym miejscu znalazła się wyspa Utö ze stężeniem PM2,5 na poziomie zaledwie 1,3 µg/m³, drugie było Muonio, trzecia Kittilä, piąta Ranua, a dziesiąta Nivala.
Do tego wyniku przyczyniają się sprzyjające ukształtowanie terenu i niska gęstość zaludnienia, kluczowe znaczenie mają jednak surowe normy emisyjne oraz wysoki udział energii ze źródeł odnawialnych (ponad 54 proc.).
Sandgerði na Islandii zajęło czwarte miejsce ze stężeniem 2,2 µg/m³, Bredkälen w Szwecji było szóste, Faro w Portugalii ósme, a Alftanes na Islandii dziewiąte.
Jak chronić się przed PM2,5
Cząstki PM2,5 są tak małe, że wraz z wdychanym powietrzem docierają głęboko do płuc, a nawet przedostają się do krwiobiegu. Łączy się je z takimi zagrożeniami dla zdrowia jak problemy z układem oddechowym, choroby sercowo‑naczyniowe oraz długotrwałe schorzenia, w tym nowotwory.
Jeśli mieszkasz w rejonie o dużym zanieczyszczeniu powietrza, możesz chronić swoje zdrowie, śledząc poziom smogu w czasie rzeczywistym w aplikacjach takich jak IQAir czy AirVisual. Gdy stężenia gwałtownie rosną, warto pozostać w domu i trzymać zamknięte okna oraz drzwi.
Systemy HVAC (ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji) najlepiej ustawić w trybie recyrkulacji powietrza. Pomóc mogą także oczyszczacze, które filtrują cząstki stałe, gazy i inne zanieczyszczenia.
Jeśli musisz wyjść na zewnątrz, załóż maseczkę KN95, która zatrzymuje bardzo drobne cząstki unoszące się w powietrzu, w tym wirusy i pyły.