W Wilnie odbywa się trójstronne spotkanie prezydentów Polski, Litwy i Ukrainy – Karola Nawrockiego, Gitanasa Nausėdy oraz Wołodymyra Zełenskiego – wraz z ich małżonkami.
Oficjalnym pretekstem wizyty było wspólne uczczenie 163. rocznicy wybuchu powstania styczniowego, jednak szczyt w formacie Trójkąta Lubelskiego służył również omówieniu aktualnych kwestii bezpieczeństwa, agresywnej polityki Rosji oraz negocjacji dotyczących zakończenia wojny na Ukrainie.
Powstanie styczniowe (które toczyło się w 1863–1864) było największym i najdłuższym zrywem niepodległościowym w XIX wieku przeciwko rosyjskiemu zaborcy. Obejmowało tereny dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów – dzisiejszej Polski, Litwy, Białorusi i Ukrainy – i miało charakter ponadnarodowy: obok Polaków walczyli w nim Litwini, Białorusini i Ukraińcy.
Uroczystości rozpoczęły się od powitania polskiej pary prezydenckiej przez gospodarzy na dziedzińcu Pałacu Prezydenckiego. Następnie odbyły się rozmowy plenarne delegacji Polski i Litwy, a później wspólne wydarzenia z udziałem wszystkich trzech przywódców. Program obejmował mszę świętą w Archikatedrze Wileńskiej z wystąpieniami prezydentów, ceremonię na cmentarzu na Rossie oraz złożenie wieńców przy Mauzoleum Matki i Serca Syna, gdzie spoczywa matka Józefa Piłsudskiego wraz z jego sercem. Po godzinie 17:00 czasu lokalnego zaplanowano wspólną konferencję prasową trzech prezydentów.
Litwa „zachęca” Polskę do „unikalnego rozwiązania w kontekście NATO”
Kluczowym elementem wizyty była litewska propozycja wojskowa. Prezydent Gitanas Nausėda zachęcił Polskę do rozszerzenia planowanego poligonu szkoleniowego w rejonie Łoździej (lit. Lazdijai), położonego tuż przy granicy, na wspólny obiekt obu państw.
„Zachęcamy Polskę do rozważenia możliwości rozszerzenia planowanego poligonu w rejonie łoździejskim na Polskę i utworzenia wspólnego obiektu wojskowego obu krajów (...) Byłoby to unikalne rozwiązanie w kontekście NATO” – podkreślono w komunikacie urzędu prezydenta Litwy.
Nowy poligon ma powstać w miejscowości Kopciowo i zająć około 14,6 tysięcy hektarów. Przeznaczony byłby do ćwiczeń brygadowych z udziałem 3,5–4 tysięcy żołnierzy. Według Nausėdy wspólne wykorzystanie obiektu pozwoliłoby wzmocnić współpracę sił zbrojnych obu krajów oraz obronę strategicznego przesmyku suwalskiego, kluczowego dla bezpieczeństwa wschodniej flanki NATO.
Litewski przywódca stwierdził, że takie rozwiązanie pozwoli wzmocnić nie tylko współpracę między siłami zbrojnymi, ale także obronę przesmyku suwalskiego.
Protesty w Kopciowie
Budowa obiektu spotyka się jednak z oporem lokalnej społeczności – w sobotę w Kopciowie protestowało około 400 osób, w tym mieszkańcy polskich terenów przygranicznych, obawiający się wpływu ćwiczeń wojskowych na codzienne życie.
Oprócz kwestii militarnych Nausėda zaproponował także utworzenie wspólnej strefy wolnego handlu w Suwałkach i Łoździejach, co miałoby stymulować rozwój gospodarczy regionów przygranicznych, zwiększyć zatrudnienie i otworzyć dostęp do obu rynków. W ocenie litewskiego prezydenta mogłoby to stać się impulsem dla wspólnych projektów w przemyśle obronnym oraz ułatwić pozyskiwanie funduszy UE na sektory takie jak elektronika, nauki przyrodnicze, sztuczna inteligencja czy centra danych.
Rozmowy z Zełenskim
W ramach wizyty zaplanowano również rozmowy z prezydentem Wołodymyrem Zełenskim, poświęcone bieżącej sytuacji na froncie ukraińskim oraz toczącym się negocjacjom pokojowym dotyczącym warunków zakończenia rosyjskiej agresji.
Prezydencki minister Marcin Przydacz w rozmowie z Polską Agencją Prasową wyjaśnił, że kontekst spotkania w Wilnie jest „historyczny i jednoczący”. Dodał, że wśród tematów pojawią się także kwestie dwustronne, takie jak sytuacja mniejszości polskiej na Litwie czy sprawy historyczne w relacjach polsko-ukraińskich.
Trójkąt Lubelski to format współpracy zapoczątkowany w 2020 roku przez Polskę, Litwę i Ukrainę, mający na celu koordynację działań w zakresie bezpieczeństwa, integracji europejskiej Ukrainy oraz wspólnego przeciwdziałania zagrożeniom ze strony Rosji. Spotkania w tym gronie odbywają się regularnie i stanowią platformę dla trójstronnego dialogu na najwyższym szczeblu.