Według nowego badania mieszkanie na terenach o dużym narażeniu na pestycydy rolnicze wiąże się z wyższym ryzykiem zachorowania na raka.
Nowe badanie wskazuje, że pestycydy, powszechnie obecne w żywności, wodzie i środowisku, mogą być powiązane ze wzrostem ryzyka zachorowania na raka, zwłaszcza wśród społecznie najwrażliwszych grup.
REKLAMA
REKLAMA
Badanie opublikowane w czasopiśmie Nature Health (źródło w Angielski) wykazało silny związek między narażeniem na pestycydy stosowane w rolnictwie a ryzykiem rozwoju nowotworów. Analizowano dane środowiskowe, rejestry zachorowań na raka oraz próbki biologiczne z Peru.
„To pierwszy raz, gdy udało nam się w skali całego kraju powiązać ekspozycję na pestycydy ze zmianami biologicznymi sugerującymi zwiększone ryzyko raka” – wyjaśnia Stéphane Bertani, biolog molekularny z Francuskiego Narodowego Instytutu Badań na rzecz Zrównoważonego Rozwoju (IRD).
Autorzy zwracają uwagę, że rakotwórcze działanie pestycydów w rzeczywistych warunkach jest wciąż słabo poznane. Utrudnia to rzetelną ocenę ryzyka i opóźnia skuteczne działania z zakresu zdrowia publicznego.
Aby wypełnić tę lukę, badacze wskazali w Peru obszary, w których mieszkańcy są szczególnie narażeni zarówno na kontakt z pestycydami, jak i na występowanie określonych nowotworów. Okazało się, że ryzyko zachorowania na raka w tych strefach było o 150 proc. wyższe.
Badanie przeprowadzono we współpracy między Francuskim Narodowym Instytutem Badań nad Rozwojem w Peru, Instytutem Pasteura, Uniwersytetem w Tuluzie oraz Krajowym Instytutem Chorób Nowotworowych w Peru.
Zespół modelował rozprzestrzenianie się pestycydów w środowisku w latach 2014–2019. Dzięki temu powstała bardzo szczegółowa mapa obszarów o największym ryzyku narażenia – relacjonuje Jorge Honles, epidemiolog z Uniwersytetu w Tuluzie.
Strefy umiarkowanego i wysokiego ryzyka objęły ponad jedną trzecią terytorium kraju. Zanieczyszczenie sięgało przy tym 30–50 km poza tereny uprawne, w wyniku przemieszczania się zanieczyszczeń na duże odległości.
Naukowcy zastosowali model w skali całego kraju, uwzględniając środki chemiczne stosowane w rolnictwie – żaden z nich nie jest sklasyfikowany przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) jako substancja o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi – oraz modele ich rozprzestrzeniania się w środowisku.
Łącząc mapy narażenia na pestycydy z rejestrami nowotworów, badacze wykorzystali dane ponad 150 tys. pacjentów, u których rozpoznano chorobę w latach 2007–2020.
Największe ryzyko środowiskowej ekspozycji na pestycydy odnotowano na wyżynach i zboczach Andów, szczególnie tam, gdzie niewielkie opady sprzyjają gromadzeniu się tych substancji.
Analizy molekularne wykazały, że pestycydy zaburzają procesy odpowiedzialne za prawidłowe funkcjonowanie komórek i ich tożsamość. Jak podkreślono w pracy, zmiany te mogą pojawiać się jeszcze przed rozwojem nowotworu. Wskazuje to na wczesne, kumulujące się i „ciche” skutki, które zwiększają wrażliwość tkanek na inne czynniki ryzyka, takie jak infekcje, stany zapalne czy stres środowiskowy.
Czy pestycydy mają związek ze wszystkimi rodzajami raka?
Badanie pokazuje, że niektóre nowotwory, choć atakują różne narządy, mają wspólne biologiczne słabości związane z ich pochodzeniem komórkowym, które może dodatkowo osłabiać ekspozycja na pestycydy.
Najrozleglejsze strefy podwyższonego ryzyka wiązano z nabłonkowymi nowotworami pochodzenia endodermalnego i ektodermalnego – to najczęstszy typ raka u dorosłych, obejmujący głównie przewód pokarmowy, płuca i skórę.
W Peru rak wątrobowokomórkowy (HCC), najpowszechniejszy podtyp raka wątroby, w nieproporcjonalnie dużym stopniu dotyka młodych osób bez marskości wątroby, wywodzących się z ludności rdzennej, zwłaszcza w środkowych regionach kraju, takich jak Junín – podkreślają naukowcy.
Jak przypominają autorzy, wątroba odgrywa kluczową rolę w metabolizmie substancji chemicznych i uchodzi za narząd „strażniczy” w ocenie narażenia środowiskowego.
Tę specyficzną sytuację wiązano dotąd z utajonym zakażeniem wirusem zapalenia wątroby typu B. Badanie wykazało jednak, że ogniska raka wątroby pokrywają się z obszarami silnej ekspozycji na pestycydy, a tkanka wątrobowa niezajęta przez guz nosi molekularne ślady wczesnego kontaktu z czynnikami rakotwórczymi.
Autorzy zwracają uwagę, że pestycydy są wszechobecne w żywności, wodzie i ekosystemach, co sprawia, że precyzyjne zmapowanie narażenia środowiskowego jest wyjątkowo trudne.
W regionach, gdzie zbiegają się intensywne rolnictwo, niezrównoważone zarządzanie ziemią i ograniczony dostęp do opieki zdrowotnej, rozprzestrzenianie się pestycydów może osłabiać odporność ekosystemów i pogłębiać utrwalone nierówności zdrowotne.
Zdaniem badaczy wyniki te pokazują, jak ważne jest włączenie zasady sprawiedliwości społeczno-ekologicznej do polityki regulacyjnej. To „kluczowy krok w kierunku ograniczenia szkód dla środowiska i ochrony najbardziej narażonych grup przed nowotworami napędzanymi czynnikami środowiskowymi”.