UE zapewnia, że nowe środki pomogą „chronić zdrowie publiczne” w obliczu narastających obaw o wieczne chemikalia (PFAS).
Ogólnounijne przepisy chroniące wodę pitną przed „wiecznymi chemikaliami” oficjalnie weszły w życie. Dają państwom członkowskim „zasady i narzędzia” do ochrony zdrowia publicznego.
Zaostrzenie przepisów, obowiązujące od 12 stycznia, po raz pierwszy wprowadza systematyczne monitorowanie poziomów PFAS (per- i polifluoroalkilowych substancji).
W praktyce wszystkie państwa UE muszą badać poziom skażenia, by spełnić nowe limity określone w zrewidowanej dyrektywie w sprawie wody pitnej. To ona wyznacza normy prawne, które woda do spożycia przez ludzi musi spełniać, aby była uznana za bezpieczną i czystą.
Czym są „wieczne chemikalia”?
PFAS to grupa ponad 10 tys. syntetycznych substancji chemicznych wykrywanych niemal wszędzie na Ziemi, od szczytu Mount Everestu po ludzką krew.
Potocznie nazywa się je „wiecznymi chemikaliami”, bo w środowisku rozkładają się ponad 1 tys. lat. PFAS służą głównie do nadawania odporności na wodę i tłuszcz, np. w nieprzywierających naczyniach kuchennych, odzieży i opakowaniach żywności.
Długotrwały kontakt z tymi substancjami wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niektórych nowotworów, obniżeniem płodności i zaburzeniami odporności. Naukowcy wcześniej ostrzegali, że te wytworzone przez człowieka związki można wdychać lub połykać, a nawet wchłaniać przez skórę.
W Europie szacunkowo 12,5 mln osób mieszka w miejscach, gdzie woda pitna jest skażona PFAS.
Unijne działania przeciw PFAS
Zgodnie z nowymi zasadami państwa UE muszą monitorować poziom PFAS w wodzie pitnej i przekazywać wyniki Komisji Europejskiej.
Komisja podkreśla, że ten system sprawozdawczości jest prostszy niż w poprzedniej dyrektywie i wymaga gromadzenia mniejszej ilości danych.
Jeśli wartości dopuszczalne zostaną przekroczone, państwa członkowskie muszą podjąć działania, aby ograniczyć poziom PFAS i chronić zdrowie publiczne, a także poinformować społeczeństwo.
„Takie działania mogą obejmować zamykanie skażonych ujęć, wprowadzanie dodatkowych etapów uzdatniania wody w celu usunięcia PFAS lub ograniczenie korzystania z wodociągów tak długo, jak utrzymuje się przekroczenie”, informuje Komisja.
Zaostrzenie przepisów następuje krótko po tym, jak Francja zakazała sprzedaży, produkcji i importu produktów zawierających „wieczne chemikalia”, dla których istnieją alternatywy. Pierwotny projekt przewidywał zakaz patelni z powłoką nieprzywierającą, lecz zapis ten później usunięto po doniesieniach o „intensywnym lobbingu” firmy Tefal.
Rosnący niepokój w Europie
„Zanieczyszczenie PFAS to rosnące zagrożenie dla wody pitnej w całej Europie”, mówi komisarz ds. środowiska, odporności zasobów wodnych i konkurencyjnej gospodarki o obiegu zamkniętym, Jessika Roswall.
„Dzięki ujednoliconym limitom i obowiązkowemu monitorowaniu państwa członkowskie mają teraz zasady i narzędzia, by szybko wykrywać PFAS i reagować, chroniąc zdrowie publiczne”.