We Francji oficjalnie zakazano kosmetyków i ubrań z PFAS. To tzw. „wieczne chemikalia”.
Zakaz „wiecznych chemikaliów” we Francji wchodzi dziś w życie (1 stycznia 2026). To odpowiedź na narastające obawy o niekorzystny wpływ tych trwałych zanieczyszczeń na zdrowie.
REKLAMA
REKLAMA
Przełomową ustawę uchwalono 20 lutego 2025, a ponad 140 tys. obywateli apelowało do swoich posłów o poparcie zakazu. Decyzja zapadła w czasie rosnącej presji na UE, by jak najszybciej wycofała PFAS.
Choć krok chwalono za ochronę zdrowia mieszkańców Francji, ekolodzy ostrzegają, że usunięcie części zapisów z pierwszego projektu osłabiło znaczenie ustawy.
Czym są „wieczne chemikalia”?
Substancje per- i polifluoroalkilowe (PFAS) to grupa ponad 10 tys. syntetycznych związków, które naturalnie rozkładają się przez tysiące lat. Stosowane od lat 40., zostały wykryte praktycznie wszędzie na Ziemi: od szczytu Mount Everestu po tkanki delfinów żyjących w głębinach i wielorybów u wybrzeży Nowej Zelandii.
Przewlekłe narażenie na te substancje wiąże się z rozwojem niektórych nowotworów, spadkiem płodności i zaburzeniami pracy układu odpornościowego.
Naukowcy ostrzegają, że można je wdychać lub połykać, a nowsze badania pokazują, że przenikają też do krwi przez skórę. W Europie szacuje się, że 12,5 mln osób mieszka w społecznościach z wodą pitną skażoną PFAS.
Co obejmuje francuski zakaz PFAS?
Zakaz we Francji uniemożliwia sprzedaż, produkcję lub import każdego produktu, dla którego istnieje już alternatywa dla PFAS. Obejmuje m.in. kosmetyki, odzież oraz takie artykuły jak smary narciarskie.
Ustawa zobowiązuje też władze do regularnego badania wody pitnej pod kątem wszystkich rodzajów PFAS oraz do podjęcia kroków w kierunku karania podmiotów emitujących te substancje do środowiska.
Przewidziano jednak wyjątki dla membran wysokiej wydajności używanych w procesach filtracji lub separacji oraz dla tekstyliów uznanych za „niezbędne do podstawowego użytku” lub ważne dla suwerenności państwa.
Pierwszy projekt przewidywał też zakaz nieprzywierających rondli, lecz zapis usunięto po doniesieniach o „intensywnym lobbingu” francuskiego producenta Tefal.
Na swojej stronie Tefal potwierdza, że nie używa PFAS uznanych przez organy zdrowia za rakotwórcze i od 2012 nie stosuje materiałów zawierających PFOA (rodzaj „wiecznej chemii” znany z odporności na wysoką temperaturę). Zamiast tego stosuje powłoki PTFE w patelniach i garnkach, które, jak twierdzi, „nie stanowią ryzyka dla zdrowia człowieka i są bezpieczne w kontakcie z żywnością”.
Jednak liczne badania ostrzegają, że naczynia z powłoką PTFE mogą podczas przygotowywania posiłków uwalniać do żywności mikro- i nanoplastik.
„Francja powinna mocno poprzeć ogólnounijne ograniczenie PFAS”
„Ten zakaz dla produktów takich jak odzież i kosmetyki to świetna wiadomość dla Francuzów martwiących się narażeniem na te szkodliwe substancje”, mówi Sandra Bell z CHEM Trust, organizacji działającej na rzecz ochrony ludzi i dzikiej przyrody przed szkodliwą chemią.
„Gorsza wiadomość jest taka, że zwolniono z zakazu część kluczowych produktów, np. sprzęt kuchenny. Teraz Francja powinna zdecydowanie poprzeć ogólnounijne ograniczenie PFAS, tak aby objąć nim więcej produktów i chronić obywateli wszystkich państw członkowskich”.
UE podkreśla, że od kilku lat pracuje nad planem wycofywania PFAS. Wciąż nie przedstawiła ani nie wdrożyła takich przepisów.