Upowszechnianie ksenofobicznej retoryki i wzrost skrajnej prawicy czynią Portugalię coraz bardziej wrogim miejscem, ostrzega raport o przestrzeni obywatelskiej 2026.
Rozdział poświęcony Portugalii w Raporcie o przestrzeni obywatelskiej (pierwotnie Civic Space Report) został zaprezentowany w środę przez Akademię Cidadã, partnera Europejskiego Forum Obywatelskiego (ECF). Dokument ostrzega przed wzrostem znaczenia skrajnej prawicy oraz postępującą normalizacją ksenofobicznych narracji i przekazów sprzecznych z prawami człowieka w Portugalii.
REKLAMA
REKLAMA
Raport o przestrzeni obywatelskiej jest publikowany co roku przez Europejskie Forum Obywatelskie, projekt współfinansowany przez Unię Europejską, który śledzi zmiany w przestrzeni obywatelskiej i w podstawowych wolnościach społeczeństwa obywatelskiego w państwach członkowskich. Ostatnie wydanie ukazało się w maju.
Choć Portugalia nadal figuruje w Monitorze CIVICUS jako kraj z przestrzenią obywatelską „otwartą”, raport wskazuje na pogorszenie sytuacji w kilku obszarach. Wśród głównych czynników wymienia bardziej restrykcyjne reformy prawa migracyjnego i obywatelstwa; niepewne finansowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które osłabia ich zdolność do realizowania swoich misji; presję rynku nieruchomości na przestrzenie stowarzyszeniowe i kulturalne; nieproporcjonalne użycie siły oraz sankcji podczas demonstracji; a także rosnący wpływ skrajnej prawicy, kampanii dezinformacyjnych i przestępstw z nienawiści.
„Wzrost znaczenia skrajnej prawicy oraz normalizacja ksenofobicznej retoryki i przekazów sprzecznych z prawami człowieka przyczyniają się do wzrostu liczby przestępstw z nienawiści oraz tworzą wrogi klimat wobec obrony praw człowieka” – czytamy w dokumencie.
Nasilenie przestępstw z nienawiści i działań neonazistowskich
Raport ostrzega przed nasileniem przestępstw z nienawiści i aktywności neonazistowskiej w Portugalii w latach 2021–2024.
Według dokumentu wzrost skrajnej prawicy odzwierciedla się w sukcesie partii Chega, która przeszła od jednego posła w 2019 roku do 60 posłów w 2024 roku, stając się trzecią co do wielkości siłą polityczną w portugalskim parlamencie.
„Jej wyborcza ofensywa szła w parze z retoryką skoncentrowaną na rzekomo niekontrolowanej migracji, a także z ksenofobicznymi, rasistowskimi i homofobicznymi wystąpieniami rozpowszechnianymi najpierw w internecie, a później również na forum Zgromadzenia Republiki” – podkreśla autor rozdziału o Portugalii, Jonni Lopes, dyrektor wykonawczy Akademii Cidadã.
Raport przytacza szereg przykładów potwierdzających tę analizę, między innymi „odkrycie, że jeden z kandydatów Chegi należał do głównych finansujących neonazistowską grupę 1143”, kierowaną przez Mária Machada.
Zdaniem autora wraz ze wzrostem znaczenia partii o takiej orientacji skrajny przekaz stał się w Portugalii znacznie bardziej obecny i zaczął stanowić „instytucjonalny głos z czasem antenowym”.
„Normalizacja ksenofobicznej retoryki doprowadziła do aktów przemocy organizowanej poprzez otwarte wezwania do płatnej agresji. Monitoring mediów społecznościowych wykazał pod koniec 2025 roku kilka przypadków, w których portugalscy ekstremiści oferowali zachęty finansowe za przemoc wobec Brazylijczyków” – czytamy.
Dokument odnotowuje też inne akty przemocy przypisywane skrajnej prawicy w ostatnich dwóch latach, takie jak przerwanie sesji czytania literatury LGBTQI+, zorganizowanej przez ILGA, przez neonazistowską grupę Habeas Corpus; pobicie aktora przez członków skrajnie prawicowej grupy Reconquista przed teatrem A Barraca; oraz „Churrasco do Porco”, zorganizowane 25 kwietnia na placu Martim Moniz przez partię Ergue-te i ruch Habeas Corpus, które zakończyło się starciami z antyfaszystowskimi demonstrantami i funkcjonariuszami PSP.
Również obecność osób o poglądach neonazistowskich w służbach bezpieczeństwa, takich jak PSP, GNR czy marynarka wojenna, ujawniona w wyniku dochodzeń portugalskiej Policji Sądowej (Polícia Judiciária) w czerwcu 2025 roku, „stanowi poważne zagrożenie dla państwa prawa, ponieważ pokazuje, że osoby powiązane z przemocą rasistowską i z próbami gwałtownego podważania demokratycznego porządku konstytucyjnego zdołały przeniknąć do samych służb bezpieczeństwa” – czytamy.
Antyimigrancka ksenofobia podsycana dezinformacją
Jednym z nagłośnionych przypadków ubiegłego roku była historia dziewięcioletniego chłopca z Brazylii, ofiary bullyingu, który zakończył się okaleczeniem.
Raport uznaje, że „takie incydenty”, mające miejsce w instytucjach publicznych, pokazują rosnącą kruchość portugalskiej przestrzeni obywatelskiej.
„Podważają zaufanie dzieci migrantów do instytucji publicznych jako gwarantów ich praw, osłabiając warunki, w których później będą mogły korzystać z wolności słowa, udziału w życiu publicznym i organizowania się zbiorowo na równych zasadach ze swoimi rówieśnikami” – wskazuje autor.
Autor zwraca też uwagę na 987 formalnych skarg dotyczących dyskryminacji, rasizmu, ksenofobii i podżegania do nienawiści, zgłoszonych do PSP i GNR, oraz na 228 formalnych postępowań wszczętych przez Policję Sądową tylko w 2024 roku.
„Odsetek wyroków skazujących jest jeszcze niższy – w całym kraju między 2017 a 2024 rokiem zapadło zaledwie 13 wyroków za dyskryminację rasową. Oznacza to wskaźnik skazań poniżej 1 proc. w stosunku do liczby złożonych skarg, co sugeruje albo systemową słabość materiału dowodowego, albo brak instytucjonalnej woli ścigania przestępstw z nienawiści”.
W części końcowej raport zaleca jako priorytet utworzenie niezależnego systemu nadzoru, który wzmocni rozliczalność służb bezpieczeństwa w przypadkach domniemanego rasizmu instytucjonalnego lub bezprawnego użycia siły.