Urzędnicy w Brukseli starają się znaleźć rozwiązanie, które zniesie węgierskie weto w sprawie pożyczki w wysokości 90 miliardów euro dla Ukrainy. Jakie opcje wchodzą w grę?
W sytuacji, gdy Budapeszt walczy z Kijowem o los ropociągu Przyjaźń, Bruksela szuka sposobu na wyjście ze spirali kryzysu - raczej wcześniej niż później.
REKLAMA
REKLAMA
"Coś musi ustąpić", jak ujął to jeden z unijnych urzędników.
Premier Węgier Viktor Orbán zablokował krytyczną pożyczkę w wysokości 90 miliardów euro dla Ukrainy z powodu tego, co jego zdaniem jest celowym, politycznym wysiłkiem prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, aby zakłócić tranzyt taniej rosyjskiej ropy.
Orbán, w trakcie brutalnej kampanii wyborczej, przekształcił uszkodzony rurociąg w kwestię suwerenności narodowej, jak dotąd odmawiając ustąpienia. W międzyczasie Zełenski upiera się, że rosyjskie drony zbombardowały rurociąg i sugeruje, by Orbán szukał odpowiedzi w Moskwie.
Pomiędzy nimi znajduje się Komisja Europejska, która musi zrównoważyć potrzebę utrzymania bezpieczeństwa energetycznego dla wszystkich państw członkowskich i wsparcia kraju będącego obiektem rosyjskiej inwazji.
"Dostarczymy pożyczkę w ten czy inny sposób" - powiedziała w Kijowie przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen, stojąc obok Zełenskiego.
"Powiem jasno: mamy różne opcje i będziemy z nich korzystać".
Ale jakie są te opcje i na ile są wykonalne? Euronews przygląda się im bliżej.
Opcja Przyjaźń
Unijni urzędnicy i dyplomaci zgadzają się, że najbardziej logicznym i praktycznym rozwiązaniem sporu jest naprawa "Przyjaźni" przez Ukrainę.
Według Kijowa, odcinek rurociągu biegnący przez obwód lwowski został poważnie uszkodzony w wyniku ataku rosyjskiego drona 27 stycznia.
Von der Leyen przekazała tę wiadomość Zełenskiemu podczas swojej wizyty w Kijowie, prosząc o "przyspieszenie" prac naprawczych. Warto zauważyć, że szefowa Komisji przekazała tę prośbę publicznie na konferencji prasowej.
Zełenski posłuchał wezwania, ale ostrzegł, że interwencja nie może nastąpić "tak szybko" z powodu nieustannych rosyjskich bombardowań.
Podczas spotkania ekspertów w środę, Ukraina przedstawiła dokument, z którym zapoznała się Euronews, stwierdzając, że "aktywnie prowadzi prace naprawcze i konserwatorskie".
"Środki bezpieczeństwa i stabilizacji są kontynuowane w obliczu codziennego zagrożenia nowymi atakami rakietowymi" - czytamy w dokumencie. "Strona ukraińska jest zainteresowana jak najszybszym przywróceniem tranzytu w dostępnych ramach prawnych".
W czwartek Orbán zaproponował utworzenie misji rozpoznawczej w celu przeprowadzenia inspekcji uszkodzonego odcinka rurociągu. Premier Słowacji Robert Fico, którego kraj również jest zależny od Przyjaźni, poparł tę inicjatywę i wezwał Brukselę do przyłączenia się do niej.
Komisja z zadowoleniem przyjęła pomysł, postrzegając go jako pierwszy krok do rozładowania napięć, ale nie podjęła żadnych zobowiązań. Plan pozostaje na bardzo wczesnym etapie, a władza wykonawcza nie ma doświadczenia w uczestniczeniu w tego typu ćwiczeniach.
Chociaż misja informacyjna oferuje potencjalne wyjście, nadal nie jest jasne, czy Kijów wyda pozwolenie na inspekcję terenu. Infrastruktura energetyczna jest uważana za punkt strategiczny, co dodatkowo komplikuje dostęp.
Po rozmowie telefonicznej z Zełenskim, Fico powiedział: "Odniosłem wyraźne wrażenie, że strona ukraińska nie jest zainteresowana wznowieniem tranzytu ropy przez terytorium Ukrainy".
Opcja chorwacka
Biorąc pod uwagę niebezpieczne i nieprzewidywalne okoliczności w terenie, Kijów nie przedstawił jeszcze Brukseli jasnego harmonogramu, kiedy i w jaki sposób rurociąg Przyjaźń zostanie naprawiony.
W rezultacie Komisja promuje rurociąg Adria, znany również jako JANAF, który zaczyna się w Chorwacji i łączy kilka krajów Europy Środkowej, jako najbardziej realną alternatywę, aby zapewnić Węgrom i Słowacji dalsze dostawy ropy.
JANAF oświadczył w tym tygodniu, że jest w stanie zaspokoić "pełne roczne potrzeby" Węgier (5,75 mln ton ropy) i Słowacji (4,66 mln ton). Oba kraje wykorzystały już swoje rezerwy awaryjne w reakcji na przerwę w dostawie rurociągiem Przyjaźń.
Premier Chorwacji Andrej Plenković powtórzył to przesłanie, aby przedstawić argumenty za Adrią, która oferuje lukratywne możliwości dla krajowej gospodarki.
"Chorwacja jest tutaj jako sąsiad, partner i przyjaciel, aby zapewnić bezpieczeństwo energetyczne i sprawne funkcjonowanie gospodarek Węgier i Słowacji" - powiedział Plenković.
Chorwacka propozycja zyskała na popularności w ostatnich dniach, mimo że Budapeszt i Słowacja twierdzą, że są zwolnione z sankcji, a rosyjska ropa naftowa, którą kupują, jest znacznie tańsza w porównaniu z alternatywami.
Grupa MOL, węgierski potentat energetyczny, zwróciła się do Chorwacji o transport rosyjskiej ropy przez Adrię, korzystając z bezterminowego zwolnienia, do którego uprawnione są Węgry i Słowacja. MOL zagroził pozwem sądowym, jeśli wniosek zostanie odrzucony.
Chorwacki rząd odpierał zarzuty, argumentując, że nie jest prawnie zobowiązany do transportu rosyjskiej ropy przez Adrię, a sankcje UE i USA muszą zostać utrzymane.
Opcja prawna
Urzędnicy UE rozważają pomysłowe ścieżki prawne, aby znieść węgierskie weto i przełamać impas w sprawie pożyczki w wysokości 90 miliardów euro.
Zegar tyka szybko: Ukraina potrzebuje nowego zastrzyku pomocy do początku kwietnia z powodu całkowitego wycofania amerykańskiego wsparcia. Jeśli pomoc nie nadejdzie na czas, kraj ogarnięty wojną nie będzie miał innego wyboru, jak tylko dokonać bolesnych cięć w usługach publicznych.
Zadanie jest o tyle trudne, że skomplikowane teksty leżące u podstaw pożyczki zostały już wynegocjowane przez ambasadorów i zatwierdzone przez Parlament Europejski. Każda próba zmiany brzmienia i znalezienia skrótu grozi przesunięciem daty rozpoczęcia.
Na początku tego tygodnia wysoka przedstawiciel Kaja Kallas zasugerowała, że blok może powrócić do "planu A" opartego na unieruchomionych aktywach Rosji. Opcja ta podważyłaby jednak delikatną umowę zawartą w grudniu i zmusiłaby przywódców do nowej kontrowersyjnej debaty.
Belgia, główny depozytariusz rosyjskich aktywów, pozostaje zdecydowanie przeciwna.
Uruchomienie tak zwanej "klauzuli pomostowej" na mocy art. 48 ust. 7 traktatów UE w celu przejścia od jednomyślności do większości kwalifikowanej jest pułapką-22, ponieważ wymaga jednomyślnego głosowania, aby umożliwić zmianę, na co Budapeszt nigdy by nie pozwolił. Tymczasem zawieszenie prawa głosu Węgier na mocy art. 7 jest długotrwałe i uciążliwe.
Deklaracje potępiające weto Orbána rzuciły światło na dwa dodatkowe postanowienia.
Po pierwsze, artykuł 4.3, który zawiera zasadę lojalnej współpracy i zobowiązuje wszystkie państwa członkowskie do "powstrzymania się od wszelkich środków, które mogłyby zagrozić urzeczywistnieniu celów Unii". Komisja wykorzystywała ten fragment w przeszłości do podejmowania kroków prawnych przeciwko rządom, których działania podważały wzajemne zaufanie.
Po drugie, art. 327, który odnosi się do wzmocnionej współpracy, mechanizmu, na który Węgry, Słowacja i Czechy powołały się w grudniu, aby zapewnić sobie możliwość rezygnacji z pożyczki w wysokości 90 miliardów euro, która ma być finansowana ze wspólnego długu.
Artykuł 327 stanowi, że podmioty wyłączone ze wzmocnionej współpracy, takie jak Węgry w tym przypadku, "nie będą utrudniać jej wdrożenia" przez podmioty do niej włączone.
Opcja SAFE
W spór o rurociąg Przyjaźń wplątany jest program o wartości wielu miliardów euro, który UE ustanowiła w zeszłym roku w celu zwiększenia wydatków na obronność poprzez tanie pożyczki.
SAFE, jak nazywa się ten program, opiera się na niskooprocentowanych pożyczkach, które Komisja zaciąga na rynkach i przekazuje państwom członkowskim. Ci, którzy chcą skorzystać z puli 150 miliardów euro, muszą przedstawić krajowy plan wyszczególniający ich cele i inwestycje.
Tak się składa, że do zatwierdzenia pozostały już tylko trzy plany: Węgry (16,2 mld euro), Francja (16,2 mld euro) i Czechy (2 mld euro).
Komisja twierdzi, że te trzy plany są "nadal oceniane" i odmawia jakiegokolwiek związku między SAFE a rurociągiem Przyjaźń. Jednak zbieżność wydarzeń nieuchronnie wpędziła program obronny w polityczną burzę.
Niektórzy dyplomaci uważają, że opóźnienie proceduralne dało Orbánowi dodatkowy punkt nacisku, aby domagać się ustępstw w zamian za zniesienie weta, a Komisja znalazła się teraz na niebezpiecznym rozdrożu.
Jeśli węgierski plan o wartości 16,2 mld euro zostanie zatwierdzony na tym etapie, Orbán uzna to za polityczne zwycięstwo przed wyborami, które odbędą się 12 kwietnia. Jeśli zostanie odrzucony, będzie miał szansę podwoić swoje żale i okopać się na swoich piętach.
Komisja Europejska jest coraz bardziej zaniepokojona instrumentalizacją swoich decyzji podczas kampanii wyborczej, ponieważ Orbán twierdzi, że Bruksela i kandydat opozycji Péter Magyar zawarli tajne porozumienie, aby go pokonać.
Nie byłby to pierwszy raz, kiedy węgierski premier zagrałby kartą pieniędzy: wielokrotnie atakował Ursulę von der Leyen za wstrzymanie funduszy spójności i COVID w odpowiedzi na demokratyczne regresy na Węgrzech.