Śledztwo holenderskiej platformy De Correspondent o kontrowersyjnej umowie migracyjnej Włoch z Albanią, uznawanej za wzór ośrodków deportacyjnych poza UE, zdobyło nagrodę Daphne Caruany Galizii.
Śledztwo ujawniające naruszenia praw człowieka w kontrowersyjnych ośrodkach dla migrantów, które Włochy utworzyły w Albanii, zdobyło w środę Nagrodę Dziennikarską im. Daphne Caruany Galizii Parlamentu Europejskiego.
REKLAMA
REKLAMA
Materiał opublikowany w styczniu 2026 r. przez holenderski portal "De Correspondent" opisywał dwa ośrodki w Shëngjin i Gjadër. Powstały one, by przyjmować uratowanych na morzu uchodźców na czas rozpatrywania ich wniosków przez władze włoskie.
Raport noszący tytuł „Cuffed, caged, cast away: this is Europe’s innovative solution for unwanted migrants” podważa legalność ośrodków otwartych w 2024 roku, które stały się wzorem dla europejskiej polityki migracyjnej. Kilka państw stara się tworzyć podobne ośrodki powrotów dla migrantów poza UE.
Po serii porażek w sądach rząd Giorgii Meloni w marcu 2025 roku zmienił przeznaczenie tych ośrodków, by osadzać tam migrantów o nieuregulowanym statusie, już przebywających we Włoszech, przed ich deportacją do krajów pochodzenia.
Raport udokumentował naruszenia praw podstawowych i prawa unijnego przy traktowaniu migrantów oraz ich przewożeniu do tych ośrodków, ostrzegając przed nową unijną polityką migracyjną.
Zakaz wstępu, ignorowane wnioski o informację publiczną
Pięć państw UE planuje do 2027 roku utworzyć podobne ośrodki powrotów w Afryce, po przyjęciu kontrowersyjnego prawa UE, które tworzy ramy prawne dla takich rozwiązań i pozwala przekazywać migrantów o nieuregulowanym statusie do krajów, z którymi nie mają żadnego związku.
„To porozumienie jest instrukcją, jak ograniczać prawa człowieka, podważać praworządność w Europie i normalizować skrajnie prawicowe poglądy na migrację” – czytamy w nagrodzonym raporcie.
Maite Vermeulen i Giacomo Zandonini, autorzy opublikowanego w styczniu 2026 roku materiału, szacują też, że w pierwszych dwóch latach działania ośrodków wydano na nie ok. 259 mln euro. W tym czasie osadzono tam 256 osób, co daje ok. milion euro na osobę.
„To przede wszystkim wielka operacja PR, a nie polityka, która rzeczywiście przyspieszałaby powroty migrantów” – powiedziała Vermeulen w rozmowie z Euronews, wskazując, że włoskie rozwiązanie nie jest ani tańsze, ani skuteczniejsze i nie zniechęca do nieregularnych przyjazdów.
Jej zdaniem inne kraje UE nie mogłyby naśladować włoskiego modelu bez naruszania praw człowieka. „To opowieść, którą snujemy sami dla siebie, by takie ośrodki powrotów wydawały się akceptowalne” – dodała w rozmowie z Euronews.
W śledztwie wskazano też na „zasłonę dymną”, jaką wytworzyły władze włoskie, by ukryć szczegóły porozumienia. Dziennikarzom odmawiano wstępu, wnioski o dostęp do informacji publicznej często pozostawały bez odpowiedzi, pracownicy ośrodków podpisywali surowe umowy o zachowaniu poufności, a kontrakty nie zostały upublicznione.
W skład jury nagrody wchodzą dziennikarze ze wszystkich państw członkowskich UE.