Od działań Turcji na rzecz odpornych miast i sieci energetycznych po nowe miasto pod Taszkentem, urbaniści zmieniają sposób budowy i zasilania metropolii oraz ich dostosowania do presji środowiskowej.
Miasta są dziś miejscem życia ponad połowy ludności świata. Koncentrują ludzi i infrastrukturę w lokalizacjach coraz bardziej narażonych na upały, powodzie, susze i inne skutki zmian klimatu.
REKLAMA
REKLAMA
W Turcji odporność wpisuje się zarówno w tkankę miejską, jak i w systemy energetyczne – od budownictwa mieszkaniowego i infrastruktury po śledzenie produkcji energii ze źródeł odnawialnych. W Uzbekistanie planiści pracują na dwóch poziomach: projektują Nowy Taszkent niemal od zera, a jednocześnie dostosowują istniejącą stolicę do zmieniającego się klimatu.
Tureckie miasta: budowanie odporności na zmiany klimatu
Trzęsienia ziemi, które w lutym 2023 roku nawiedziły południe Turcji, uszkodziły lub zniszczyły setki tysięcy domów i zmusiły miliony ludzi do opuszczenia swoich miejsc zamieszkania. Odbudowa objęła już nie tylko mieszkania, lecz także infrastrukturę miejską i kluczowe usługi.
Jak mówi Yasir Yılmaz, dyrektor generalny tureckiego dewelopera Emlak Konut, szeroko zakrojona odbudowa dotyczy nie tylko budynków mieszkalnych, lecz również sieci kanalizacyjnych, cieków wodnych i układów transportowych.
„Odbudowując miasta i 450 tys. domów, odtworzyliśmy każde z nich wraz z infrastrukturą i usługami społecznymi” – podkreśla Yılmaz i dodaje, że szczególną uwagę poświęcono odporności klimatycznej budynków.
Odporność zależy jednak także od energii, która zasila te miasta.
Operator tureckiego rynku energii, EPİAŞ, prowadzi system gwarancji pochodzenia energii z OZE, znany jako YEK-G. Elektroniczne certyfikaty potwierdzają, że odpowiadająca im ilość energii elektrycznej została wyprodukowana ze źródeł odnawialnych; każdy certyfikat odpowiada jednej megawatogodzinie.
Dobrowolny system wykorzystuje technologię blockchain do zapisywania informacji o energii odnawialnej od momentu jej wytworzenia aż po zużycie.
Mustafa Aydin, wiceprezes giełdy energii Energy Exchange Istanbul, wskazuje na pojazdy elektryczne jako jedno z możliwych zastosowań.
„Dzięki systemowi certyfikacji YEK-G możemy wykazać, że energia wytworzona w instalacjach odnawialnych faktycznie trafia do odbiorców” – mówi. Energia elektryczna używana do ładowania pojazdów może być powiązana z produkcją z elektrowni słonecznych, wiatrowych i wodnych.
Dla Chrisa Mensaha, specjalnego doradcy Climate High-Level Champion, sama infrastruktura i technologia to tylko część przygotowań miast na zagrożenia środowiskowe.
„Najważniejsze nie jest to, kto ma formalny obowiązek, lecz budowanie świadomości, wiedzy i edukowanie ludzi od najmłodszych lat” – podkreśla.
Mensah przekonuje, że edukacja klimatyczna powinna zaczynać się wcześnie, a szkoły mają pomagać mieszkańcom rozumieć zagrożenia, z jakimi mogą mierzyć się ich miasta.
Nowy Taszkent: miasto na czystej kartce
Ponad 3 tys. kilometrów dalej, na wschodnich obrzeżach stolicy Uzbekistanu, powstaje nowe miasto.
Budowa Nowego Taszkentu ruszyła w 2023 roku. Choć duże obszary wciąż są placami budowy, plan zagospodarowania przewiduje 2 tys. hektarów terenów zielonych i kolejne 500 hektarów parków. W październiku 2026 roku uruchomiono kilka kluczowych obiektów, w tym elektrociepłownię trigeneracyjną i stację elektroenergetyczną.
Budowa miasta od podstaw pozwala z góry uwzględnić rozwiązania dotyczące wody, zieleni i energii, zanim wprowadzą się mieszkańcy.
To szczególnie ważne w przypadku zieleni. Drzewa zapewniają cień podczas gorącego uzbeckiego lata, lecz utrzymanie roślinności generuje dodatkowe zużycie wody.
Saidazim Sharipov, doradca dyrektora ds. projektów urbanistycznych w Dyrekcji Nowego Taszkentu, podkreśla, że dobór gatunków uwzględnia lokalne warunki.
„Szczególną uwagę poświęcono drzewom, które dobrze znoszą suszę i potrzebują mniej wody” – mówi Sharipov. „Aby ograniczyć zużycie wody, stosujemy systemy nawadniania kropelkowego”.
To podejście wykracza poza same systemy nawadniania. Sharipov zapowiada, że ścieki mają być oczyszczane i ponownie wykorzystywane jako woda technologiczna oraz do pielęgnacji zieleni, a budynki będą zbierać deszczówkę lub używać na swoich terenach oczyszczonych ścieków.
Wymogi dotyczące wody wpłynęły też na kształt krajobrazu. Planiści wykorzystują lokalnie przystosowane krzewy, które wymagają mniej podlewania niż trawniki, a koryta kanałów – jak dodaje Sharipov – wyłożono materiałem ograniczającym przesiąkanie.
Jak ogrzać i schłodzić nowe miasto
Infrastruktura energetyczna Nowego Taszkentu powstaje równolegle z trwającymi budowami.
Zastępca dyrektora Dyrekcji Nowego Taszkentu, Sharaf Rajabov, zapowiada, że na dachach budynków w całej dzielnicy montowane są panele słoneczne.
Elektrociepłownia trigeneracyjna, będąca częścią pakietu nowych inwestycji infrastrukturalnych w mieście, ma zapewniać ogrzewanie i chłodzenie poprzez scentralizowaną sieć.
„Latem system dostarcza ciepłą wodę oraz schłodzoną wodę używaną do klimatyzowania mieszkań. Zimą para wytwarzana w kotłowni służy do ogrzewania” – wyjaśnia główny inżynier projektu, Asiltürk Çakmak.
Część infrastruktury już działa, inne elementy są jeszcze w budowie lub na etapie planowania. Ponieważ duża część Nowego Taszkentu wciąż nie jest zamieszkana, wiele z tych systemów nie pracowało jeszcze przy obciążeniu typowym dla w pełni zaludnionego miasta.
Miejsce na zieleń w istniejącej stolicy
Inna sytuacja panuje w samym Taszkencie, gdzie istniejące ulice, budynki i osiedla pozostawiają mniej przestrzeni na przeprojektowanie miasta.
Z danych uzbeckich władz ds. ekologii wynika, że w latach 2022–2026 na terenie stolicy posadzono ponad 1,35 mln drzew i krzewów. Planowane są kolejne pasy zieleni, m.in. w dzielnicy Bektemir oraz wzdłuż doliny rzeki Chirchiq.
Nowa inwestycja w Bektemirze pokazuje, jak wygląda ten proces w praktyce.
Wiosną 2026 roku utworzono tam pas zieleni o powierzchni 4,23 ha – informuje Bekjon Egamov, główny specjalista w Miejskim Wydziale Ekologii Taszkentu. Rośnie tam 1415 drzew ozdobnych, nawadnianych systemem kroplowym, aby ograniczyć zużycie wody.
W przeciwieństwie do Nowego Taszkentu, gdzie zieleń można zaplanować przed powstaniem osiedli, projekty takie jak ten w Bektemirze muszą znaleźć miejsce na nowe tereny zielone w już istniejącej tkance miejskiej.