Od efektywnego wykorzystania zasobów po edukację: sześć zrównoważonych działań, które w dłuższej perspektywie wzmacniają konkurencyjność Europy.
Niestabilność geopolityczna, gwałtowne zmiany technologiczne i zmiana klimatu kładą się cieniem na przyszłości Europy.
REKLAMA
REKLAMA
Czy inwestycje w zrównoważony rozwój mogą uczynić kontynent bardziej odpornym?
Nowy raport Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) pokazuje, w jaki sposób Europa może wzmocnić swoją długoterminową konkurencyjność, jednocześnie dbając o gospodarkę i przyrodę.
Zamiast promować krótkoterminową produktywność i wzrost gospodarczy oparty na eksploatacji zasobów i degradacji środowiska, EEA apeluje o bardziej całościowe podejście, w którym odbudowa przyrody i kapitał społeczny są integralną częścią długotrwałej stabilności.
Raport zatytułowany „Competitive by nature: Europe’s long-term competitiveness through the lens of sustainability”, opublikowany 13 października, wskazuje sześć „opcji bez żalu”, które mogą pobudzać gospodarkę, a zarazem podtrzymywać życie na Ziemi.
6. Inwestowanie w adaptację do klimatu i odporność
Europa ociepla się szybciej niż jakikolwiek inny kontynent, a powodzie, fale upałów, susze i pożary lasów stają się przez zmianę klimatu coraz bardziej ekstremalne.
Dostosowanie się do tej nowej rzeczywistości i łagodzenie jej skutków to już nie tylko konieczność środowiskowa, lecz także gospodarcza, podkreśla EEA.
Obejmuje to inwestowanie w rozwiązania oparte na przyrodzie, takie jak odtwarzanie terenów podmokłych i dolin zalewowych czy tworzenie większej liczby zielonych przestrzeni w miastach, które pomagają wchłaniać wodę powodziową i chłodzić obszary zurbanizowane.
5. Bardziej efektywne korzystanie z zasobów
Europa importuje ogromną część surowców i energii, a ostatnie wstrząsy podażowe pokazały, jak ryzykowne jest takie uzależnienie.
Zakłócenia w żegludze przez Cieśninę Ormuz, wywołane wojną przeciw Iranowi, wywarły ogromną presję na dostawy paliw i przyspieszyły przejście na krajową energię odnawialną.
Technologie stojące za turbinami wiatrowymi, panelami słonecznymi i bateriami opierają się jednak na surowcach krytycznych, a sieci przesyłowe dla całej tej czystej energii dopiero trzeba zbudować.
Gospodarka o obiegu zamkniętym – naprawianie, ponowne używanie i recykling produktów – „może ograniczyć zapotrzebowanie na surowce pierwotne i energię, zachować wartość zawartą w produktach i infrastrukturze oraz zmniejszyć narażenie na wahania cen surowców i energii” – wskazuje EEA.
Czasem jednak pojawiają się trudne wybory: na przykład utrzymywanie w użyciu starych budynków i infrastruktury sprzyja obiegowi zamkniętemu, ale może utrwalać zasoby nieefektywne energetycznie lub podatne na skutki zmian klimatu.
4. Wykorzystanie technologii nowej generacji
EEA podkreśla, że sztuczna inteligencja może pomóc Europie mądrzej korzystać z zasobów. Narzędzia cyfrowe pozwalają śledzić przepływ materiałów w łańcuchach dostaw, zarządzać zmienną energią odnawialną w sieci elektroenergetycznej i monitorować szkody środowiskowe w czasie rzeczywistym.
Rozwijanie takich zdolności w Europie zmniejsza też zależność od technologii powstających poza kontynentem.
Unia już korzysta z tych narzędzi, by wzmocnić przejrzystość i odpowiedzialność: jej Cyfrowy Paszport Produktu, uruchomiony w lipcu, od lutego 2027 roku będzie najpierw obowiązkowy dla baterii. Konsumenci uzyskają dostęp – na przykład poprzez kod QR – do informacji o pochodzeniu materiałów użytych w produkcie, jego wpływie na środowisko oraz możliwościach naprawy czy recyklingu.
Jednocześnie energo- i wodochłonne centra danych, niezbędne do działania systemów AI, stają się coraz poważniejszym problemem same w sobie.
EEA zachęca również do rozwoju biotechnologii nowej generacji – produkcji materiałów i paliw z roślin oraz innych źródeł biologicznych zamiast ropy i gazu. Może to ograniczyć zużycie paliw kopalnych, ale ma też własny ślad: uprawa biomasy wymaga ziemi i wody, a to może dodatkowo obciążać przyrodę.
3. Inwestowanie w kompetencje i edukację
Upowszechnienie i rozwój nowych technologii jest kluczowe, by tworzyć gospodarkę niskoemisyjną, która nie odbywa się kosztem wynagrodzeń ani środowiska. Niedawna analiza EEA wykazała, że czysta energia tworzy miejsca pracy w całej UE, ale napotyka poważne bariery związane z dostępnością kadr i szkoleniami.
Dlatego najnowszy raport agencji wzywa do inwestowania w umiejętności, edukację i uczenie się przez całe życie, które zbudują odporną siłę roboczą zdolną odnaleźć się w szybko zmieniającym się świecie.
Zapewnienie, by te kompetencje trafiały do różnych grup społecznych, sprzyjałoby spójności społecznej i poczuciu sprawiedliwości.
2. Budowanie zaufania społecznego
W kilku krajach UE polityka klimatyczna stała się źródłem ostrych podziałów politycznych, a debata wokół kosztów, przepisów dla rolnictwa i biurokracji jest bardzo zażarta.
Zapewnienie, że zielona transformacja nikogo nie pozostawi w tyle, pomogłoby budować zaufanie opinii publicznej do tego procesu i poparcie dla niego. Bez takiego poparcia nawet dobrze zaprojektowane polityki mogą zostać osłabiane, opóźniane lub całkowicie wycofywane.
EEA przekonuje, że jasne, przewidywalne regulacje oraz sprawnie działające instytucje są tu niezbędne. Firmy chętniej inwestują w czyste technologie, gdy mogą liczyć na przejrzyste, stabilne zasady, a społeczeństwo łatwiej poprze transformację, jeśli ma zaufanie, że przepisy są stosowane w sposób sprawiedliwy.
1. Liderstwo w ustalaniu zrównoważonych standardów
Jednolity rynek UE ma moc kształtowania globalnych zasad w wielu dziedzinach – od chemikaliów po emisje dwutlenku węgla. EEA uważa, że Unia powinna nadal aktywnie kształtować standardy środowiskowe i społeczne, także poprzez instytucje międzynarodowe.
Współpraca z innymi państwami w ramach demokratycznych forów międzynarodowych, takich jak konferencje COP ONZ, może pomóc tworzyć wspólne zasady, dywersyfikować relacje handlowe i zwiększać odporność łańcuchów dostaw.
System jest jednak pod presją. Niemal 200 państw zobowiązało się na COP28 w 2023 roku do odchodzenia od paliw kopalnych, ale nowa umowa w tej sprawie jest uznawana za mało prawdopodobną na COP31 w Turcji w przyszłym miesiącu. Tymczasem państwa silnie uzależnione od paliw kopalnych naciskają, by opóźnić publikację kolejnego dużego raportu naukowego ONZ na temat klimatu do czasu zakończenia globalnego szczytu klimatycznego, a IPCC spotyka się w tym tygodniu, by spróbować przełamać impas.
Także w samej UE narasta presja, by w imię konkurencyjności upraszczać własne zielone regulacje. EEA podkreśla, że zrównoważony rozwój może wzmacniać konkurencyjność.