Krytycy władzy jak zdrajcy. Rosyjska Duma uchwaliła nową ustawę

Deputowani rosyjskiej Dumy Państwowej przyjęli w środę – od razu w drugim i trzecim czytaniu – ustawę, która znacząco ogranicza prawa Rosjan mieszkających za granicą i ściganych w kraju z powodów politycznych. Liczba takich osób wyraźnie wzrosła po rozpoczęciu przez Rosję pełnoskalowej inwazji na Ukrainę w 2022 roku.

REKLAMA

REKLAMA

Przedstawiciele rosyjskich władz nie ukrywają, przeciwko komu skierowane są nowe przepisy. Jeszcze przed głosowaniem przewodniczący Dumy Wiaczesław Wołodin oświadczył: „Chodzi o tych, którzy szkodzą naszemu krajowi. O ekstremistów, zdrajców naszej ojczyzny. Tych, którzy od lat robią wszystko, by zniszczyć nasze państwo. Usprawiedliwiają nazizm, znieważają naszych żołnierzy i oficerów, a jednocześnie ukrywają się przed karą w innych państwach”.

Zgodnie z ustawą nowe ograniczenia będą stosowane wobec osób, które – zdaniem rosyjskich władz – uchylają się od odpowiedzialności karnej i przebywają poza granicami kraju. Obejmą również obywateli ukaranych wcześniej administracyjnie m.in. za naruszenie przepisów dotyczących „agentów zagranicznych”, nawoływanie do naruszenia integralności terytorialnej Federacji Rosyjskiej, wzywanie do nakładania sankcji na Rosję, „dyskredytowanie” rosyjskich sił zbrojnych czy udział w działalności organizacji uznanych przez władze za „niepożądane”.

Zamrożone konta, zakaz sprzedaży majątku i utrata usług konsularnych

Nowe przepisy przewidują szereg dotkliwych ograniczeń wobec Rosjan mieszkających za granicą. Władze będą mogły blokować ich rachunki bankowe, uniemożliwić sprzedaż nieruchomości i pojazdów, zakazać zawierania umów przez pełnomocników oraz zawiesić wszystkie wcześniej wydane licencje, pozwolenia i akredytacje.

Ustawa przewiduje również odmowę świadczenia usług państwowych i samorządowych, odcięcie dostępu do bankowości internetowej i aplikacji mobilnych, a także pozbawienie dostępu do usług konsularnych za granicą. W praktyce oznacza to m.in. brak możliwości uzyskania paszportu, poświadczenia dokumentów, sporządzenia testamentu czy udzielenia pełnomocnictwa.

„Faktyczne pozbawienie obywatelstwa”

Zdaniem prawników zakres nowych ograniczeń jest tak szeroki, że można mówić o „faktycznym pozbawieniu obywatelstwa”. Tak oceniają ustawę prawnicy z „Pierwszego Otdiełu” – niezależnego stowarzyszenia adwokatów, obrońców praw człowieka i dziennikarzy.

„Człowiek, który wyjechał z powodów politycznych i został uznany za ‘uchylającego się’, otrzymuje status wewnętrznie ‘unieważnionego obywatela’. Wszystko, co wiąże go z Federacją Rosyjską – majątek, konta, działalność gospodarcza czy usługi konsularne – może zostać wykorzystane przeciwko niemu. Jednocześnie zostaje on praktycznie pozbawiony możliwości korzystania z tych praw na swoją korzyść” – podkreślają prawnicy.

Anna Burakowa, prawniczka cytowana przez portal „Nowaja Jewropa”, uważa, że ustawa ma przede wszystkim zastraszyć osoby, do których rosyjskie państwo nie jest w stanie fizycznie dotrzeć. Jej zdaniem Kreml próbuje ograniczyć prawa obywateli, których nie może postawić przed rosyjskim wymiarem sprawiedliwości, a jednocześnie „zamknąć usta” przeciwnikom wojny i rozszerzyć atmosferę strachu na środowiska emigracyjne.

Kogo obejmą nowe przepisy?

Nowe regulacje w pierwszej kolejności uderzą w Rosjan sprzeciwiających się polityce Kremla i wojnie w Ukrainie, wobec których zapadły prawomocne wyroki karne lub orzeczenia wydane na podstawie przepisów wykorzystywanych do ścigania przeciwników politycznych.

Jak wskazuje niezależny projekt broniący praw człowieka OVD-Info, w grupie największego ryzyka znajdują się osoby wpisane do rejestru „agentów zagranicznych”, uczestnicy postępowań karnych i administracyjnych o podłożu politycznym, aktywiści, działacze społeczni, dziennikarze, adwokaci oraz osoby współpracujące z organizacjami uznanymi w Rosji za „agentów zagranicznych”, „ekstremistyczne”, „niepożądane” lub „terrorystyczne”.

Ustawa ma wejść w życie bez okresu przejściowego – natychmiast po jej oficjalnym opublikowaniu.