Postrzeganie sprawiedliwości podatkowej jest generalnie wyższe w krajach skandynawskich i zachodnioeuropejskich, podczas gdy w Europie Wschodniej jest ono niższe. Eksperci przypisują tę różnicę jakości usług publicznych i zdolności systemu podatkowego do redystrybucji bogactwa.
Podatki są ważnym sposobem opłacania przez rządy usług publicznych, takich jak opieka zdrowotna i edukacja.
REKLAMA
REKLAMA
W 2023 r. łączne podatki pobrane przez wszystkie rządy UE stanowiły około 40% całkowitej wartości wytworzonych towarów i usług, znanej jako stosunek podatków do PKB.
Jednak pomimo kluczowej roli podatków, około jedna na cztery osoby w UE uważa, że obywatele w ich kraju "wcale" nie płacą podatków proporcjonalnie do swoich dochodów lub majątku.
Ale jak różnią się poglądy na sprawiedliwość podatkową w Europie? W badaniu Eurobarometru z 2025 r., w którym zebrano odpowiedzi od ponad 25 000 osób, zapytano obywateli w całej UE: "Czy w Twoim kraju ludzie płacą podatki proporcjonalnie do swoich dochodów i majątku?".
Podatki są płacone "w dużym stopniu" zgodnie z zamożnością
W całej UE jeden na pięciu respondentów stwierdził, że jest tak "w dużym stopniu". Odsetek osób, które odpowiedziały w ten sposób waha się od zaledwie 8% na Łotwie do 38% w Finlandii.
Co najmniej trzy na dziesięć osób w Luksemburgu (36%), Danii (32%), Austrii (32%), na Malcie (31%), w Niemczech (31%) i Grecji (30%) również uważa, że mieszkańcy ich krajów płacą podatki "w dużym stopniu" proporcjonalnie do swoich dochodów i majątku.
Z drugiej strony, Litwa, Polska i Czechy (po 9%) są bardzo zbliżone do Łotwy, gdzie niewiele osób odpowiedziało na to pytanie w ten sposób.
Wśród większych gospodarek UE, Włochy wykazują najniższy udział tego poglądu, na poziomie 12%. Pogląd ten jest również poniżej średniej UE w Hiszpanii (17%) i Francji (19%).
Podatki są płacone "w pewnym stopniu" stosownie do zamożności
Około połowa respondentów w UE (51%) uważa, że ludzie płacą podatki "w pewnym stopniu" proporcjonalnie do swoich dochodów i majątku. Odsetek ten waha się od 33% na Węgrzech i w Chorwacji do 59% na Cyprze.
Większość krajów mieści się w przedziale od 45% do 55%, co oznacza, że odpowiedź ta jest najbardziej powszechna w 23 z 27 krajów UE. Wyjątkami są Węgry, Chorwacja, Estonia i Bułgaria, gdzie odpowiedź "wcale" jest wyższa niż "do pewnego stopnia".
Cztery kraje wyróżniają się silnymi odpowiedziami "wcale
Około jedna na cztery osoby w UE (24%) uważa, że obywatele w ich kraju "wcale" nie płacą podatków sprawiedliwie proporcjonalnie do swoich dochodów i majątku. W czterech krajach prawie połowa respondentów podziela ten pogląd: Węgry (50%), Chorwacja (48%), Estonia (47%) i Bułgaria (46%).
Kolejnym krajem pod tym względem jest Słowacja (38%), co pokazuje, że te cztery kraje wyróżniają się jako grupa odstająca. Poza nimi, ponad trzy na dziesięć osób na Łotwie i Litwie (36%), w Polsce (33%), Portugalii, Słowenii i Czechach (po 32%) również uważa, że podatki nie są pobierane sprawiedliwie, ponieważ obywatele "wcale" nie płacą zgodnie ze swoimi dochodami i majątkiem.
Włochy i Hiszpania również znajdują się blisko tego poziomu, w obu przypadkach jest to 39%.
Z kolei dwa kraje skandynawskie, Dania (7%) i Finlandia (10%), odnotowują najniższy poziom postrzegania "wcale", poniżej 10%.
Wyniki te wskazują na wyraźne trendy geograficzne w postrzeganiu sprawiedliwości podatkowej. Ogólnie rzecz biorąc, kraje nordyckie i zachodnioeuropejskie wyrażają bardziej pozytywne opinie, podczas gdy kraje Europy Południowej są bardziej podzielone. Z kolei członkowie UE z Europy Wschodniej mają tendencję do postrzegania swoich systemów podatkowych jako mniej sprawiedliwych.
W UE 5% respondentów stwierdziło, że nie wie, podczas gdy odsetek niepewnych odpowiedzi sięga 9% w niektórych krajach.
Co kształtuje poglądy ludzi na sprawiedliwość podatkową?
"Tam, gdzie obywatele postrzegają procedury jako przejrzyste, a przepisy jako stosowane w równym stopniu wobec wszystkich, morale podatkowe i dobrowolne przestrzeganie przepisów są zazwyczaj silne" - powiedział profesor psychologii ekonomicznej Erick Kirchler z Uniwersytetu Wiedeńskiego.
Zauważył, że w krajach takich jak Dania i Finlandia, które konsekwentnie plasują się wśród światowych liderów w zakresie zarządzania i uczciwości, obywatele zgłaszają szczególnie wysokie postrzeganie sprawiedliwości w systemie podatkowym.
"W tych kontekstach podatnicy doświadczają wyraźnego "stosunku wartości do ceny". Wysokiej jakości usługi publiczne - takie jak opieka nad dziećmi, opieka zdrowotna, edukacja i bezpieczeństwo - sprawiają, że zwrot z podatków jest widoczny" - dodał.
Kirchler zwrócił uwagę, że niższe zaufanie instytucjonalne i słabsza zdolność administracyjna, występujące w niektórych częściach Europy Wschodniej i Południowej, często podważają takie postrzeganie.
Finlandia kontra Polska
Dr Fabian Kalleitner z Uniwersytetu Ludwiga Maximiliana w Monachium podkreślił, że mieszkańcy krajów Europy Północnej są ogólnie bardziej zadowoleni z podziału dochodu po redystrybucji niż mieszkańcy krajów Europy Południowej i Wschodniej.
"Dzieje się tak nie tylko dlatego, że różnice w dochodach między górą a dołem są mniejsze - choć są one również stosunkowo niskie w wielu krajach Europy Wschodniej - ale także dlatego, że dolna granica dochodów jest wyższa, nawet po uwzględnieniu różnic w sile nabywczej" - powiedział.
"Innymi słowy, biedni w Finlandii i Danii mają po prostu wyższe dochody niż biedni w Polsce czy Czechach".
Kalleitner podkreślił również "rzeczywistą siłę redystrybucyjną podatków", odnoszącą się do zdolności rządu do wykorzystania systemu podatkowego do wpływania na dystrybucję dochodów i bogactwa.
"Kraje o niskim poziomie redystrybucji podatkowej, takie jak Estonia, Łotwa czy Węgry, wykazują niższy poziom porozumienia [w sprawie sprawiedliwości] niż kraje o wysokim poziomie redystrybucji, takie jak Austria, Finlandia czy Dania" - powiedział.
Rola złożoności podatkowej
Profesor Caren Sureth-Sloane z Uniwersytetu Paderborn podkreśliła rolę złożoności podatkowej.
Zauważyła, że systemy podatkowe w krajach Europy Północnej są ogólnie postrzegane jako mniej złożone, co często wiąże się z wyższym poziomem zaufania zarówno do rządu, jak i systemu podatkowego.
"Kraje nordyckie oferują swoim obywatelom obszerne informacje na temat płatności podatkowych osób fizycznych, są bardzo przejrzyste pod tym względem" - powiedziała.
Dr Sabina Kołodziej z Akademii Leona Koźmińskiego dodała: "Wysokie postrzeganie sprawiedliwości podatkowej w krajach nordyckich można przypisać silnej jakości instytucjonalnej i wysokiemu poziomowi zaufania społecznego. Czynniki te sprzyjają dobrowolnemu przestrzeganiu przepisów i umożliwiają skuteczną redystrybucję, co skutkuje bardziej równymi społeczeństwami o niskim poziomie ubóstwa i nierówności".